Academie Voor De Eerste Lijn

De Academie Voor De Eerste Lijn bundelt krachten, middelen en kennis voor de uitbouw van een sterke eerstelijnszorg in Vlaanderen. De drijvende kracht achter deze Academie is een consortium van 4 universiteiten en 6 hogescholen, ook Arteveldehogeschool. In september 2019 zag de Academie zijn eerste, officiële levenslicht. Prof. Patricia De Vriendt , Vanessa Gauwe en prof. Dominique Van de Velde, docenten aan Arteveldehogeschool, stonden aan de wieg van deze Academie. Patricia is lid van de stuurgroep van de Academie en leider van de onderzoeksafdeling behoeftenonderzoek. Vanessa neemt deel aan de onderzoeksafdeling 'interdisciplinaire samenwerking en integratie' en aan de afdeling 'onderwijs' die zich buigt over de link tussen onderzoek binnen de academie en het onderwijs. Dominique is promotor van de onderzoeksafdeling doelgerichte zorg. De Academie doet niet alleen onderzoek maar heeft ook als doelstelling om door en voor de Eerste Lijn innovatieve vormingen te ontwerpen en aan te bieden die inzetten op doelgerichte zorg, zelfmanagement, interdisciplinaire samenwerking/integratie en buurtgerichte zorg. Deze ontwikkelde inhouden of onderwijswerkvormen kunnen indalen in bestaande curricula van opleidingen of ingericht worden als bijscholingen of navormingen.

In dit artikel lichten ze graag eerst een tipje van de sluier wat we zoal mogen verwachten van het ‘Behoeftenonderzoek in de eerstelijnszorg’. Alle data zijn verzameld en worden nu verwerkt.

 

Vliegende start

Begin januari 2020 klonk het startschot voor een reeks boeiende onderzoeksactiviteiten: interviews met personen met een zorg- en ondersteuningsnood (PZON) en hun mantelzorger, focusgroepen met zorgverleners en de lancering van zowel een survey voor zorgverleners als een enquête in het onderwijs. Kortom, een hele boterham … In afwachting van de publicatie van de resultaten, geven wij in dit artikel alvast een voorsmaakje.

 

Een medaille met twee kanten?

We verzamelden een waaier aan verhalen, enerzijds van de zorgverlener en anderzijds van de PZON en zijn mantelzorger. We leerden hoe belangrijk het is om in een zorgrelatie gezien te worden als een mens. Er is meer dan de ‘zorg-vraag’, er is ook de mens die wil leven en een betekenisvolle invulling wil geven aan dit leven. De PZON en zijn centrale mantelzorger gaan ‘samen’ op zoek naar een balans tussen een zinvolle levensinvulling met betekenisvolle activiteiten en de zorg die noodzakelijk is. De professionele zorgverlener gaat mee op pad in dat proces van het vinden van balans. De PZON en mantelzorger verwachten van de professional de nodige vaardigheden om hun wensen en noden te beluisteren. De zorgverlener ziet zichzelf als een gids op tocht met de PZON en zijn mantelzorger. Een tocht waarin de persoon met een hulpvraag navigeert en de route bepaalt. Het vergt een inspanning om deze rol als gids op te nemen. Intensieve samenwerking is een must, en dit met het hele (zorg)team. Een open, transparante en integere communicatie blijkt de sleutel tot succes voor deze tocht. Een goede voorbereiding waarin de doelen en wensen van de PZON worden beluisterd, zorgt voor een draagbare rugzak onderweg.

In theorie blijken de verschillende betrokkenen niet eens zo veel te verschillen van mening. De verschillen observeerden we eerder in de uitvoering in de praktijk, waarbij heel wat obstakels gemeld worden zoals prestatiegerichte financiering.

 

In 10.000 stappen naar een geïntegreerde eerstelijnszorg

Op 2 juni 2020 lanceerde de Academie een online survey bij eerstelijnsprofessionals in Vlaanderen, om de mate van doelgerichte zorg, focus op self-management ondersteuning en interprofessionele samenwerking in beeld te brengen. Op 30 september 2020 en na deelname van 1279 eerstelijnszorgverleners analyseerden we de eerste data. Wat blijkt? In de eerste lijn scoren we lager op vlak van jobengagement, jobtevredenheid en joberkenning t.o.v. de gemiddelde werknemer in België. We scoren lager op vlak van biopsychosociaal werken t.o.v. de tweede lijn. Hoe komt dit en wat kunnen we er aan doen is voer voor het tweede werkjaar.

 

Onderwijs voorloper of volger?

In onze onderwijsenquête gingen we na in welke mate doelgerichte zorg, self-management en interdisciplinaire samenwerking voorkomen in de opleidingen van het hoger onderwijs in Vlaanderen. Vijfennegentig opleidingen van 22 instellingen gaven antwoord maar wat blijkt? De thema’s komen nog niet zo heel veel aan bod, en self-management nog het minst. Bovendien worden de thema’s weinig expliciet in officiële vakbeschrijvingen vermeld. Meer dan de helft van de geregistreerde vakken behandelt de onderwerpen trouwens ‘inleidend’.

 

Wat hebben we nu geleerd?

Self-management wordt door de PZONs en mantelzorgers benoemd als belangrijk en met name ‘role management’ komt prominent naar voor. Role management betekent zich engageren in betekenisvolle activiteiten en participeren in de maatschappij niettegenstaande de aandoening en geassocieerde effecten. Dit vraagt een doelgerichte aanpak met oog voor de prioriteiten die de PZONs zélf aangeven. Professionals hebben daarvoor een zekere expertise nodig om die prioriteiten helder te krijgen. Een interdisciplinaire aanpak én communicatie is daarbij belangrijk als opvolging. En al gaan de professionals hiermee ‘theoretisch akkoord’, er is echter ‘room for improvement’. Zeker in het onderwijs is er nog veel winst te halen. De Academie heeft bijgevolg reden tot bestaan!

 

Meer weten over de ‘Academie Voor De Eerstelijn’: https://academievoordeeerstelijn.be/
Wil je geen nieuws missen? Abonneer je op onze nieuwsbrief.

 

Bio Patricia De Vriendt

Prof. dr. Patricia De Vriendt is ergotherapeut (bach) en doctor in de gerontologie (PhD). Ze is verbonden aan Arteveldehogeschool als onderzoeker in het OOC Gezondheid en Zorg en docent in de opleiding Bachelor Ergotherapie. Ze is tevens als onderzoeker verbonden aan de onderzoeksgroep 'Frailty in Ageing (FRIA) Research' en ‘Mental Health and wellbeing’ en docent in de master in het Management, Zorg en Beleid in de gerontologie op de faculteit Geneeskunde en Farmacie van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), de master of Science in Gerontology aan de VUB en gastprofessor in de opleiding Master of Science in de Ergotherapeutische Wetenschappen aan de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen van UGent.

Patricia De Vriendt


Bio Vanessa Gauwe

Vanessa Gauwe is verpleegkundige en diabeteseducator met jarenlange ervaring in de eerste lijn. Ze is lector aan de Arteveldehogeschool in de opleiding Bachelor Verpleegkunde. Zij bezielt het postgraduaat verpleegkundige in de huisartsenpraktijk. Vanessa werkt momenteel mee aan een onderzoek over interprofessionele communicatie, in samenwerking met UGent.

Vanessa Gauwe


Bio Dominique Van de Velde

Dominique Van de Velde is master in de ergotherapie en studeerde aan het Karolinska instituut in Zweden en behaalde zijn doctoraat aan de UGent met als thema ‘maatschappelijke participatie’. Hij is professor aan UGent en heeft aanstellingen in Arteveldehogeschool als onderzoeker/docent en in KU Leuven als gastprofessor.

Patricia, Vanessa en Dominique hebben elkaar gevonden in hun passie voor de Eerste Lijn en werkten samen CLEVER uit, een tool voor doelgerichte zorg. Ze schreven hierover ook een gelijknamig boek. Nu engageren ze zich samen in de Academie.