Nieuwe eindtermen basisgeletterdheid: zakt het niveau van het onderwijs of komen er meer zittenblijvers?

Op 1 september 2019 krijgt het secundair onderwijs een update. Een van de vernieuwde eindtermen focust op basisgeletterdheid. Specialisten vrezen een averechts effect. Door te sterk te fixeren op minimumdoelen kunnen meer uitdagende doelen in verdrukking komen. Anders gezegd: het algemene niveau van het onderwijs daalt. Ook het omgekeerde is mogelijk. Als scholen de nieuwe eindtermen heel strikt toepassen, kan het aantal zittenblijvers sterk stijgen.

Beide scenario’s zijn de verrassende conclusies van de bachelorproef van Sarah Sap en Marlies Tuttens. De studenten leraar secundair onderwijs aan Arteveldehogeschool interviewden onderwijskundigen, politici, een lid van de valideringscommissie en verschillende verantwoordelijken binnen de onderwijskoepels.

Rampscenario: niveau onderwijs daalt 

“Mijn angst is groot dat de nieuwe eindtermen basisgeletterdheid het nieuwe minimum worden”, zegt student Marlies Tuttens. “In dit scenario zou de basisgeletterdheid niet zorgen voor een stijging van het niveau van ons onderwijs, maar een daling. Scholen, leraren en leerlingen zouden alles op alles zetten om de nieuwe eindtermen basisgeletterdheid te bereiken. Middelen en tijd worden in dit geval vooral gebruikt om de basisgeletterdheid te bereiken, ten koste van de andere ‘gewone’ eindtermen. Ook sommige respondenten van onze bachelorproef vreesden voor dit rampscenario.”

Meer C-attesten, minder motivatie

Een andere mogelijkheid is dat het aantal zittenblijvers van de eerste graad in de hoogte schiet. Vooral de eindterm ‘De leerling produceert schriftelijke en mondelinge teksten in functie van doelgerichte communicatie’ doet wenkbrauwen fronsen. “Ik denk dat heel wat leerlingen uit de B-stroom en het onthaalonderwijs voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) het hier echt moeilijk mee zullen hebben”, zegt student Sarah Sap. “Uit de resultaten van de recentste PISA- en PIRLS-onderzoeken bleek al dat het leesvaardigheidsniveau in Vlaanderen er sterk op achteruitgaat. Indien scholen nauwgezet de eindtermen basisgeletterdheid evalueren, zou dit kunnen leiden tot meer C-attesten op het einde van de eerste graad. Leerlingen die blijven zitten zullen inboeten aan leermotivatie. En zo kan een vicieuze cirkel starten waarbij ze het nog lastiger krijgen.”

Toekomst onvoorspelbaar

Pedagoog Pedro De Bruyckere begeleidde de opzienbarende bachelorproef. Volgens hem is het koffiedik kijken wat echt het effect zal zijn van de invoering van de eindtermen basisgeletterdheid vanaf volgend schooljaar. “Welk scenario werkelijkheid wordt valt niet te voorspellen. Maar de bachelorproef leert ons alleszins dat elk scenario een essentiële impact zal hebben op ons onderwijs komende jaren.”