Succesvol proefproject rond afbouw van psychofarmaca in woonzorgcentra: klaar voor uitrol in Vlaanderen

De voorbije 2 jaar werd in 5 woonzorgcentra in Oost-Vlaanderen met succes een pilootproject uitgetest dat moet leiden tot een oordeelkundiger gebruik van psychofarmaca bij bewoners in het woonzorgcentrum.

De voorlopige resultaten in de woonzorgcentra geven een daling van 10% in totaal psychofarmacagebruik weer over één jaar. Bovendien is er ook een eerste veelbelovende daling in gecombineerd gebruik van psychofarmaca en in totaal medicatiegebruik.

Eerste resultaten in WZC Leiehome

Het project ging in 2013 van start in het woonzorgcentrum Leiehome in Drongen in samenwerking met de universiteit van Gent. Bij de start gebruikte 72% van de bewoners van het woonzorgcentrum langdurig psychofarmaca.

In dit project, gebaseerd op vorming en attitudeverandering van de medewerkers van het woonzorgcentrum, wordt getracht psychofarmaca af te bouwen wanneer de toediening hiervan niet efficiënt en effectief blijkt. Daarnaast wordt getracht alleen psychofarmaca op te starten als er een duidelijke indicatie voor bestaat. Dit gebeurt dan ook  voor een welbepaalde periode met een stopdatum op het oog en enkel wanneer een aanpak zonder medicatie geen of onvoldoende soelaas biedt. Een deel van het project was ook nagaan in hoeverre betekenisvolle activiteiten een alternatief kunnen bieden voor psychofarmaca. Dit gebeurde in samenwerking met Arteveldehogeschool.

In WZC Leiehome daalde het psychofarmacagebruik tijdens de afgelopen vier projectjaren van 72% naar 48%. Daarnaast bleek uit getuigenissen van bewoners en de resultaten van de toepassing van de BAM dat er een toename was in de deelname aan activiteiten van bewoners en in hun tevredenheid hiermee. Ze ervoeren een hogere participatie en hadden meer sociale contacten.  

Deze innovatieve en succesvolle aanpak werd daarop in een draaiboek gegoten en uitgetest door 5 piloot woonzorgcentra. Voor de ontwikkeling van het draaiboek werd naast de expertise van WZC Leiehome eveneens beroep gedaan op de expertise vanuit Vilans Nederland, waar al enkele jaren een gelijkaardig, maar grootschaliger, project loopt.

Psychofarmaca

Hoewel psychofarmaca (slaap- en kalmeringsmiddelen, antipsychotica en antidepressiva) voor sommige, duidelijk beschreven indicaties bij ouderen kortstondig aangewezen kunnen zijn, gaan ze toch vaak gepaard met ernstige bijwerkingen en kunnen ze een negatief effect op de levenskwaliteit van ouderen hebben.

Een recente bevraging door het Vlaams expertisecentrum voor alcohol, illegale drugs, psychoactieve medicatie, gokken en gamen (VAD) bij een 200-tal woonzorgcentra in Vlaanderen bevestigt deze negatieve effecten en ondersteunt de nood tot de ontwikkeling van een beter en breed gedragen beleid betreffende psychofarmacagebruik.

In de bevraging gaf 13% van de woonzorgcentra immers aan  het voorbije jaar bij minimum de helft van de bewoners problemen ten gevolge van het psychofarmacagebruik te ondervinden (bv. verhoogd valrisico).

Dit maakt dan ook dat de Vlaamse en Federale overheden de daling van het psychofarmacagebruik als een duidelijke prioriteit gesteld hebben. De Vlaamse overheid zal het project voor de laatste keer financieren in 2018, waarbij de voorbereidingen getroffen zullen worden voor een brede uitrol in Vlaanderen en de expertise naar VAD overgedragen wordt.