Inhoud

Hoe moeten we die verhouding tussen woorden en daden begrijpen? Over welk soort spreken en welk soort daden gaat het eigenlijk? En hebben de woorden en daden van de patiënt hetzelfde statuut als deze van de therapeut?

Het gedicht van Willem Elsschot indachtig dat er “tussen droom en daad wetten in de weg staan, praktische bezwaren en de weemoed die des avonds komt en niemand kan verklaren”, stellen we ons de vraag wat er de praktijk van de creatief therapeut in de weg kan staan om de daad bij het woord te voegen. We vragen ons ook af hoe we de herstelgerichte psychiatrische zorg kunnen begrijpen en invullen, en hoe creatief therapeuten zeer concreet in hun praktijk met verschillende mediums en verschillende doelgroepen aan de slag gaan.

Programma

08.30u: Ontvangst met koffie en een streepje muziek
09.00u: Verwelkoming door Nele Van den Berghe en Elisabeth Serrus
09.10u: Inleiding thema  door Abe Geldhof
09.20u: ‘Herstelgerichte psychiatrische zorg’ door Stijn Vanheule
10.20u: Pauze
10.45u:  Rondetafelgesprek ‘Creatief therapeuten de wijde wereld in’

  • Isolde Van der Goten (Panta Rhei)
  • Marieke Degryse (Villa Omaar)
  • Lore Dhaenens (Demi-clowns)
  • Stefanie De Weirdt (Coördinator van creatieve trajecten)
  • Moderator : Abe Geldhof

12.00u: Middagpauze
13.30u: Keuze uit 5 ARTeliers

  • Creatief schrijven door Elisabeth Serrus  (VOLZET)

In de workshop ‘creatief schrijven’ werken we met het medium ‘woord’. Het is de bedoeling dat iedereen aan het schrijven gaat. Het resultaat is niet het belangrijkste: ‘dichterlijke vrijheid’ geldt voor 100%.  We gaan aan de slag met concrete opdrachten. Er komt een proces op gang: via associatie of exploratie (niet resultaat gericht)  gaan we naar de fantasie (doen alsof) en het onbewuste. Binnen een therapiesessie kunnen, afhankelijk van de groep, eigen mogelijkheden verruimd worden: sociale vaardigheden uitbreiden, veruitwendigen van een innerlijke proces, keuzes leren maken (afgrenzen). De resultaten worden voorgelezen in de groep. Er is geen benoeming van de bewustwording. Breng eventueel je eigen pen of stylo mee die makkelijk in je hand ligt. Bij een te grote groep zal deze in twee gesplitst worden.

  • Dans door Simone Kleinlooh  (VOLZET)

‘Kinaesthetic ways of knowing’ – reflectieprocessen in danstherapie

De ervaring van bewegen en bewogen zijn is de kern van danstherapie. Er worden in de therapeutische praktijk zeer diverse werkvormen toegepast die afkomstig zijn uit de dans als vorm van culturele praxis of kunstvorm. De interventies zijn er veelal op gericht om de persoonlijke bewegingstaal van de cliënt te verhelderen en toe te werken naar betekenisvolle verandering. Danselementen zoals ritme, ruimtegebruik, timing, energie worden ingezet om tot een verdieping van de danservaring te komen.

Welke rol spelen nu woorden in een dergelijk non-verbaal ingerichte therapie? Deze workshop zal een concept van danstherapie presenteren, waarin de cliënt vanuit het dansproces uitgenodigd wordt om op zoek te gaan naar de woorden en verhalen die bij de dansbewegingen passen. Het actief verwoorden van de ervaringen opgedaan in de dans ondersteunt de duiding van de betekenis van hetgeen er in de therapie gebeurt. De therapeut nodigt de patiënt uit om in dans en woorden te onderzoeken: wat doe ik ... hoe doe ik ... hoe beweeg ik mij t.o.v. de ander ... wat doet de ander ... hoe doet de ander in relatie met mij ... Zo wordt er gewerkt aan de integratie van lichaamsbeleving, bewegingservaring en levensverhaal.

In danstherapie wordt enerzijds een appèl gedaan op de non-verbale structurerende vermogens van de cliënt, zoals bijvoorbeeld het plaatsen en timen van bewegingen of het reageren op bewegingsimpulsen van buitenaf; anderzijds wordt in het expressieve bewegen een appèl gedaan op verbeelding, herinneringen en de waarneming van interne impulsen. De emotionele betrokkenheid in deze processen wordt in de therapie actief onder de aandacht gebracht en gereflecteerd. Aldus kan een integratie van functionaliteiten en activiteiten van de linker- en rechterhersenhelft ontstaan, alsook de integrale betrokkenheid van corticale met limbische en basale hersenfuncties. Deze vanzelfsprekende 'holistische' neuropsychologische benadering is specifiek voor danstherapeutische interventies en biedt in therapeutisch opzicht een vanzelfsprekende brugfunctie tussen cognitieve, emotionele en somatische processen. Hier ligt tevens de basis voor de verbinding tussen non-verbale en verbale processen en structuren.

In verloop van het danstherapeutisch proces ontstaat zelfreflectie vanuit de lijfelijk waargenomen ervaringen als een 'kennen van binnenuit'. Deze werkwijze blijkt bijzonder geschikt in de therapeutische begeleiding mensen met persoonlijkheidsstoornissen.

In deze workshop zullen een aantal theoretische kapstokken worden gepresenteerd en in de toepassingsmogelijkheden in beweging worden uitgewerkt, graag gemakkelijk zittende kleding meenemen.

  • Drama door Jaap Welten  (VOLZET)

In deze workshop dramatherapie wordt de vaardigheid van de dramatherapeut getraind om in het spel de eigen neiging tot concretisering en vormgeving uit te stellen. We oefenen de drie stepping stones van de warming-up (Jezelf, De Ruimte, De Ander) en breiden deze warming- up uit met accenttraining en non- verbaal groepsspel. Voor hen die bekend zijn met Developmental Transformations zal duidelijk zijn dat we spelen in Sound en Movement. Het voordeel hiervan is dat deze werkwijze stimuleert om in het Moment van de spelontmoeting te blijven, daar te vertoeven, zonder agenda, zonder script . 

De nadruk ligt op het oppakken van spontaan spel dat ter plekke ontstaat en het durven uitstellen van de Vaste Vorm. 

De workshop is geënt op principes van Grotowskiaans fysiek theater, Developmental Transformations en  spontaniteitstraining.

  • Muziek door Sylka Uhlig  (VOLZET)

Workshop Stem & Zingen: exploratie van persoonlijke en professionele behoeften. De stem is ons vroegste, meest unieke en meest natuurlijke instrument voor de primaire expressie en communicatie in iedere cultuur. Mensen van over de hele wereld drukken zich uit via hun stem. Door te vocaliseren en te zingen, integreren we zo het persoonlijke proces van expressie met het interactieve proces van communicatie. De ervaring van vocaliseren, rappen of zingen kan essentieel zijn in het therapeutische proces van de cliënt. En ook de therapeut zelf kan door het effectieve gebruik van de stem de cliënt stimuleren tot exploratie van primaire emoties. De focus van deze stem workshop is gericht op menselijke dialogen, communicatie patronen en het leren waarnemen van nuances die akoestische symbolen uitzenden. Hierbij zijn esthetische en culturele invloeden inherent aan menselijke geluiden. Deze worden in de ervaringsgerichte workshop via praktische voorbeelden actief geoefend en voor het eigen clientèle toepasbaar gemaakt.

  • Beeldende door Rebekka Rogiest  (VOLZET)

Splinters en spaanders. Rebekka brengt verhalen die getuigenissen zijn van ontmoetingen in een praktijk waar zij intussen zes jaar werkt als zelfstandig creatief therapeut. Zij stelt de identiteit van de creatief therapeut radicaal in vraag: is de creatief therapeut zijn naam enkel waardig wanneer het werken met een artistiek medium het uitgangspunt, de weg waarlangs en het eindpunt is? Is er nog sprake van ‘creatieve therapie’ wanneer het beeldend medium niet of nauwelijks wordt ingezet en het creatief werk elders te doen is? Vanuit haar ervaring en expertise tracht zij hier een antwoord op te formuleren.

15.45u: Einde

Doelgroep

Deze studiedag richt zich zowel op studenten als op doorwinterde hulpverleners, op creatief therapeuten, maar ook op mensen met een interesse in ‘andere’ manieren van werken met mensen die psychisch lijden.

Begeleiding

Marieke Degryse werkt bij Villa Omaar als muziektherapeut en is medeverantwoordelijke voor het dagelijks bestuur van Homaar.  Ze heeft ruim tien jaar ervaring met kinderen en jongeren in het kinder- en jeugdpsychiatrisch centrum Fioretti, MFC en buitengewoon onderwijs in binnen-en buitenland (Bosnië). Villa Omaar is een laagdrempelig therapeutisch huis in Wetteren met een gespecialiseerd dagaanbod voor maximaal 2 weken dat zich richt tot jongeren tussen 16 en 23 jaar die vastlopen of psychische moeilijkheden ervaren.

Stefanie De Weirdt is beeldend therapeut in de Dagkliniek Psychiatrisch Centrum Sint-Jan Eeklo en Coördinator van creatieve trajecten op zelfstandige basis.

Lore Dhaenens is dramatherapeute en medeoprichtster van Demiclowns vzw. Als clown gaat zij langs bij personen met dementie. Doel is om deze kwetsbare personen terug rollen te laten opnemen die verloren zijn gegaan. Naast demiclown is Lore ook dramatherapeute in het forensisch psychiatrisch centrum in Gent. Daar geeft zij individuele en groepstherapie aan mannen die een delict hebben gepleegd en een groot risico op herval hebben.

Abe Geldhof is praktijkvoerend psychoanalyticus en lid van de Kring voor Psychoanalyse van de New Lacanian School (NLS). Hij is deeltijds als professor psychoanalyse aan de Universiteit Gent verbonden en als docent aan de opleiding creatieve therapie van de Arteveldehogeschool.

Simone Kleinlooh (MA, BC-DMT, senior registratie danstherapie) heeft ruim 15 jaar gewerkt als danstherapeut in verschillende instellingen voor geestelijke gezondheidszorg. Zij is programmaleider van de Master Danstherapie Codarts in Rotterdam en geeft daarnaast lessen, supervisie, workshops, lezingen en trainingen in binnen- en buitenland. Als PhD-kandidaat onderzoekt zij vormgeving binnen danstherapie voor cliënten met een persoonlijkheidsstoornis. 

Jaap Welten (MADth) is tot zijn pensionering hogeschooldocent dramatherapie geweest aan de hogeschool Zuyd in Heerlen. Daarnaast is hij training director van DvT-zuid in Meerssen.

Sylka Uhlig is muziektherapeute, docente aan HAN Nijmegen en promovenda aan Vrije Universiteit Amsterdam (NL). Ze heeft zich gespecialiseerd binnen de muziektherapie in het werken met de stem. Ze geeft internationaal workshops en lezingen, en publiceert omtrent dat thema. Met werkervaringen in psychiatrie, neuro-rehabilitatie, en special onderwijs in verschillende landen (NL, USA, TK, DL), heeft ze naast haar HBO- (NL) en Masteropleiding (USA), ook verschillende scholingen gevolgd in stem-, adem- en lichaamstherapie, alsook oud-oriëntaalse muziektherapie (Turkije). Momenteel rondt ze haar promotieonderzoek over de stem aan de VU Amsterdam af, waarin ze de effecten van rappen en zingen ter bevordering van de emotieregulatie bij jongeren, heeft bestudeerd.

Rebekka Rogiest is zelfstandig creatief therapeut beeldend werkzaam in haar praktijk Art Crossing in Gent. Ze is ondervoorzitster van de vakgroep Beeldende Therapie (Belgische Vereniging voor Creatieve Therapie) en deelnemer aan het PPAK Gent (Programma Psychoanalytische Kliniek). 

Elisabeth Serrus is coördinator in de opleiding creatieve therapie aan de Arteveldehogeschool en werkt als beeldend therapeut in PC Karus, Campus Melle.

Nele Van den Berghe werkt acht jaar als muziektherapeut op de psychiatrische afdeling van het AZ Nikolaas. Zij is afgestudeerd als master in de muziektherapie in 2017 en is de voorzitter van de BVCT-ABATvzw.

Isolde Van der Goten geeft reeds 18 jaar les aan kinderen en volwassenen in het Deeltijds Kunstonderwijs te Gent. Ze merkte op dat leerlingen met beperkingen en/of psychische kwetsbaarheid veelal uit de boot vallen in het DKO wegens het gebrek aan kennis over de doelgroep en vaardigheden bij leerkrachten om te kunnen inspelen op hun noden. In juni 2017 behaalde ze het diploma Banaba in de Creatieve therapie- medium muziek. Ze beëindigde de studie met een bachelorproef over De rol van een muziektherapeut in het DKO voor volwassenen met specifieke onderwijsbehoeften in het kader van de vermaatschappelijking van de zorg. Afgelopen schooljaar startte ze in de muziekacademie met een cursus muzieklab op maat voor mensen met specifieke onderwijsnoden.

Stijn Vanheule is klinisch psycholoog en als professor psychoanalyse verbonden aan de Universiteit Gent, waar hij tevens voorzitter is van de Vakgroep Psychoanalyse en Raadplegingspsychologie. Hij is praktijkvoerend psychoanalyticus van de New Lacanian School (NLS) en lid van de Kring voor Psychoanalyse en van de World Association of Psychoanalysis (WAP).