Wat is contextuele therapie?

De contextuele benadering

De contextuele benadering is een vorm van psycho-sociale hulpverlening, begeleiding of psychotherapie die geënt wordt op de existentiële context van de cliënt. Iemands existentiële context kan je omschrijven als zijn grootfamilie en andere belangrijke relaties. De contextuele benadering ziet de mens als een relationeel wezen: een mens is slechts mens in relatie tot de anderen.

Een centraal gegeven in het contextuele denken is de “balans van geven en nemen” die tussen mensen bestaat. Nauw verbonden met die "balans van geven en nemen" is het begrip "loyaliteit". Dit is de preferentiële betrokkenheid op familieleden (in de eerste plaats de ouders) of andere belangrijke relaties. Indien de balans van geven en nemen in een relatie niet rechtvaardig is lijden de betrokken partijen eronder. De relaties worden onbetrouwbaar. Deze onbetrouwbaarheid leidt tot nog meer onbetrouwbaarheid. Op die manier raakt iemands relationele leven en mogelijkerwijs ook zijn geestelijke gezondheid verder verstoord, wat de betrokkenen dan weer verhindert vrij en autonoom te bestaan.

De contextuele benadering vertrekt vanuit de steeds weerkerende ervaring dat mensen gans hun leven bezig zijn met de balansen van geven en nemen binnen hun existentiële context. Deze - vaak onzichtbare - agenda kan hun leven zodanig hypothekeren dat ze op psychosociaal vlak blijken te falen. Het is echter ook binnen in deze existentiële context dat de krachtbronnen liggen om zijn leven in handen te nemen. Deze krachtbronnen worden gevormd door de mogelijkheden tot actieve zorg welke ondanks alle pathologie zijn overgebleven.

De contextuele benadering gaat op zoek naar waar de resten van betrouwbaarheid en bereidheid tot zorg in de relaties te vinden zijn. Door deze hulpbronnen aan te spreken en te activeren helpt de contextuele hulpverlener, begeleider of therapeut zijn cliënt de zelfafbakening en zelfvalidatie te realiseren welke nodig is om een vrij, autonoom en verantwoordelijk persoon te worden. De bekommernis van de contextueel werker gaat uit naar ieder die beïnvloed wordt door zijn interventies. Dit betekent niet noodzakelijk dat zij allen bij dit proces aanwezig moeten zijn.

Ivan Boszormenyi-Nagy

Ivan Boszormenyi-Nagy werd in 1920 geboren in Boedapest, Hongarije. Na 1950 emigreerde hij naar de Verenigde Staten. Als psychiater legde hij een lange weg af om via onderzoek en waarneming van de mens als relationeel wezen te komen tot wat hij “contextuele therapie” noemde. In dit werkmodel integreerde hij elementen uit de systeemtheorie en de psychoanalyse, meer bepaald de objectrelatietheorie van Fairbairn. Hij liet zich in ruime mate inspireren door de filosoof Martin Buber voor wie een mens slechts mens is in relatie tot de andere. Nagy overleed in 2007.

Tekst geschreven door Paul Heyndrickx, Balans/VSPW