ViCoSim: Virtual Communication Simulator

Nood en relevantie

Wat is simulatieonderwijs?

Simulatieonderwijs is een krachtige onderwijsmethode waarbij studenten of professionals actief klinische redeneringen en handelingen oefenen in een veilige leeromgeving. De methodiek bevordert niet alleen verpleegkundig redeneren en handelen, maar ook het zelfvertrouwen en het gevoel van competentie bij studenten (Cant & Cooper, 2017).

Positieve impact op zorgkwaliteit

Onderzoek bevestigt de meerwaarde van simulatieonderwijs voor de zorgkwaliteit. Zo tonen Boet et al. (2014) en McGaghie et al. (2014) aan dat deze methode een direct positief effect heeft op de zorgverlening.

De kern van leren: debriefing

Het grootste leereffect in simulatieonderwijs zit in de debriefing. Deze gefaciliteerde reflectie op het scenario helpt studenten om hiaten in kennis en vaardigheden bloot te leggen. Binnen het SIM@rt-team gebruiken we hiervoor het PEARLS-model (Promoting Excellence and Reflective Learning in Simulation), een evidencebased didactisch raamwerk (Eppich & Cheng, 2015). Het combineert drie strategieën: zelfreflectie, faciliterende exploratie en directieve feedback.

De PEARLS-debriefing verloopt in drie vaste stappen:

1. Ventileren van gevoelens na het scenario
2. Beschrijven van wat er gebeurd is
3. Analyseren van het scenario met diepgaande vragen van de begeleider

Van aanpak tot impact

Huidig simulatieonderwijs: poppen en simulantenacteurs

In de bacheloropleiding verpleegkunde is al jarenlang ervaring opgebouwd met twee klassieke vormen van simulatieonderwijs:

Hoogtechnologische poppen maken zowel medische handelingen (zoals injecties) als communicatieve interventies mogelijk. Ze kunnen spreken en oogbewegingen uitvoeren, wat training van communicatie bevordert. Een nadeel is echter het verlies van non-verbale communicatie.

Simulantenacteurs in een reallife-context bieden zowel verbale als non-verbale interactie, maar laten weinig ruimte voor medische handelingen door ethische beperkingen. Bovendien zijn de kosten hoog, is simulatieapparatuur niet overal beschikbaar en is het organiseren van dit type simulatie voor grote groepen studenten een logistieke uitdaging (Okla & Eden, 2015).

De stap naar virtual reality

Om de beperkingen van beide bestaande methoden te overstijgen, zet dit project in op de ontwikkeling van een virtueel simulatieformat. Virtual reality combineert de voordelen van bestaande simulatietrainingen in een digitale, flexibele leeromgeving. De module is complementair aan het bestaande curriculum en past binnen het concept van ‘blended learning plus’.

We transformeren de bestaande trajecten rond communicatietraining in de opleiding verpleegkunde naar een digitale vorm, waarbij studenten via VR op een realistische manier scenario’s kunnen doorlopen.

Het gaat om een structurele aanpassing (digitaal format) én een uitbreiding (meer casussen, opleidingen, inzetbaarheid) van het huidige simulatieaanbod.

De leerervaring in VR

De virtuele simulaties zijn opgebouwd uit 360°-opnames van realistische casussen met professionele acteurs. Elk scenario volgt een boomstructuur waarbij studenten verschillende paden kunnen bewandelen, afhankelijk van hun keuzes. Zo blijft de ervaring kwalitatief en gestandaardiseerd.

Een docent kan de simulatie begeleiden en het scenario live bijsturen. Ook peer-feedback is mogelijk: een medestudent volgt een leidraad om de simulatie te observeren en nadien te debriefen. Dankzij deze didactische opbouw kunnen studenten de training op eender welke locatie ondergaan.

Evidencebased didactiek als fundament

De didactische uitwerking is gebaseerd op bestaande expertise rond simulatieonderwijs en vertrekt vanuit het PEARLS-model. Deze methodiek ondersteunt studenten in zelfreflectie, feedback en verdiepend leren. Zo garanderen we een onderbouwde leerervaring, ook in digitale context.

Voordelen van VR-simulatie

• Studenten kunnen zich beter voorbereiden en voelen zich competenter en vertrouwder bij contact met cliënten of patiënten.
• VR verhoogt de kennisretentie en het klinisch redeneren.
• VR maakt het leerproces aantrekkelijker en motiverender (Padilha et al., 2019).

Realisatie binnen zeven opleidingen

Het project wordt gerealiseerd in zeven opleidingen van het expertisenetwerk Gezondheid en Zorg: verpleegkunde, vroedkunde, ergotherapie, podologie, audiologie, logopedie en mondzorg. Dankzij deze brede implementatie draagt het project bij aan de vernieuwing en kwaliteitsverhoging van communicatieonderwijs in de zorg.