Ons aanbod voor hoger onderwijs

Blended learning is een dagelijkse realiteit, ook aan Arteveldehogeschool. Op verschillende niveaus tekenen zich mooie initiatieven af:

• de individuele docent gaat aan de slag met blended learning en vult zijn contactmomenten anders in,
• minder trajecten voor werkstudenten en afstandstrajecten ten voordele van meer zelfstudie,
• implementatie van blended learning op brede schaal, bijvoorbeeld via een innovatieproject.

Deze initiatieven illustreren een groeiend bewustzijn over de meerwaarde van blended learning voor het leerproces.

Wat is "blended learning"?

‘Blended learning betreft alle vormen van leren die ondersteund worden door een doordachte combinatie van online en face-to-face leren waarbij de student minstens een deel controle heeft over tijd, plaats en tempo van leren.’

Blended learning is volgens deze omschrijving: 

1. Een doordachte combinatie

Blended learning combineert de effectiviteit van contactonderwijs met de mogelijkheden voor studentgecentreerd en (inter-)actief leren in de online leeromgeving.

Blended learning is dus meer dan het toevoegen van technologie. Technologie wordt toegevoegd daar waar het een meerwaarde betekent voor het onderwijsproces (bv. informatieverwerving, automatiseren van vaardigheden, kenniscreatie). Of omgekeerd: contactmomenten worden ingevoegd daar waar ze een meerwaarde betekenen voor het onderwijsproces (bv. informatieverwerking, toepassing, kritische reflectie, remediëring).

Blended learning impliceert dus een doordachte mix van beiden én een verandering van de contactmomenten wat betreft hun functie in het leerproces. 

2. Studentgericht

Blended learning betekent dat een significant deel van de leeractiviteiten online wordt georganiseerd op zo’n manier dat studenten tijd- en plaatsonafhankelijk kunnen leren. 

3. Docent als coach en ontwerper 

Blended learning impliceert een verschuiving van de docent als kennisbron naar de docent als de ontwerper/facilitator van (online en offline) leerervaringen én als coach van het leerproces van studenten. 

Hoe ondersteunen wij onze docenten hierin?

Om docenten te kunnen ondersteunen bij het blenden van hun opleidingsonderdeel voorziet de dienst onderwijsontwikkeling en internationalisering:

• de organisatie van een aantal professionaliseringsmodules
• een SPOC (Small Private Online Course)
• ad hoc ondersteuning bij het ontwikkelen van digitale instructie(s) en de koppeling met het contactmoment 

De ondersteuningsinitiatieven zijn deels ook geïnspireerd op het werk dat binnen de AUGent werd ontwikkeld binnen het inter ENW design team Blended Learning.

Door gebruik te maken van opnames zet Arteveldehogeschool meer in op innovatief onderwijs. De vraag naar videomateriaal neemt dan ook ook steeds toe. Video’s stellen de docent in staat om zijn/haar lessen op een andere manier vorm te geven. Theoretische onderdelen kunnen via een video aangeboden worden. Zo kunnen de contactmomenten gebruikt worden om dieper in te gaan op het verwerken van de leerinhouden (zie ook "blended learning"). Studenten kunnen dankzij de diverse video’s ook terugblikken naar bepaalde leerinhouden.

Welke soorten video kunnen ingezet worden in een onderwijscontext?

Afhankelijk van het doel dat de docent voor ogen heeft maken we gebruik van verschillende soorten video's. Dat kan gaan van van een kort instructiefilmpje tot het live streamen van een volledige les.

Welke software gebruikt Arteveldehogeschool?

Arteveldehogeschool kiest er voor om - naast web 2.0 tools (screen-cast-o-matic, Office Mix, Edpuzzle, PlayPosit e.a.) -ook in te zetten op de software/cloud-omgeving "Panopto".  Het monteren van opnamens wordt hiermee een stuk eenvoudiger gemaakt. Zowel on demand video, live streaming en verrijke lesopnames behoren tot de mogelijkheden.

De Panopto-omgeving kan geraadpleegd worden vanop de laptop van de docent. Het is bovendien mogelijk om elk soort video onmiddelijk beschikbaar te maken voor studenten in de elektronische leeromgeving. 

Virtual, augmented en mixed reality in een onderwijscontext staan in hun kinderschoenen. Arteveldehogeschool onderzoekt volop de vele mogelijkheden van zowel virtual als augmented reality. 

Casus: onderwijsinnovatietraject binnen de bacheleropleiding Vroedkunde

Binnen het onderwijsinnovatietraject 'Optimale videodemonstraties en feedback met behulp van virtual reality in skillsonderwijs' van de bacheloropleiding Vroedkunde, worden praktijklessen opgenomen met 360°-camera's.

De beelden worden nadien gebruikt om feedback te geven. Studenten kunnen ook de simulaties op eigen tempo en tijds- en plaatsonafhankelijk herbeleven. Speciale opnames worden gebruikt om de student te laten ervaren hoe het is om een patient of een verpleegkundige te zijn.

Arteveldehogeschool zet al jaren in op motiverend onderwijs. Via onze leeromgeving proberen we de autonome motivatie van onze studenten te verhogen.

Wat zijn de soorten motivatie?

Studenten die leren vanuit autonome motivatie doen dit vanuit persoonlijk belang: omdat ze de leerstof waardevol en zinvol vinden. Studenten kunnen ook vrijwillig studeren vanuit plezier, passie en interesse. Het studeren op zich verwerft de studenten een gevoel van vrijheid.

Waarom moeten we inzetten op autonome motivatie?

Uit onderzoek weten we dat de autonome motivatie de meest positieve motivatie is. Autonome motivatie verhoogt niet alleen het welbevinden van de student, maar blijkt ook een positief verband te hebben met:

• concentratie
• tijdsbeheer
• prestatie
• actief gedrag in de klas

Hoe ondersteunt Arteveldehogeschool haar docenten hierin?

Om docenten te ondersteunen bij het verhogen van deze autonome motivatie, gingen we te rade bij de zelfdeterminatie van Deci en Ryan. Autonome motivatie ontstaat volgens deze onderzoekers wanneer voldaan is aan drie basisbehoeften. Ieder van ons heeft nood aan:

• autonomie (ik kan het zelf),
• verbondenheid (ik hoor erbij) en
• competentie (ik kan het).

De dienst Onderwijsontwikkeling en Internationalisering van Arteveldehogeschool ondersteunt haar docenten op basis hiervan door:

• het aanbieden van quicksheet "Motiverend Lesgeven" waarin een overzicht van tips per behoefte wordt gegeven. Via een eenvoudig stappenplan voor implementatie worden docenten uitgedaagd om met deze basisbehoeften aan de slag te gaan.
• het regelmatig organiseren van workshops waarin de concrete lespraktijken van docenten onder de loep worden genomen en geanalyseerd aan de hand van deze kijkkaders.

Grote groepen vormen een uitdaging voor veel docenten. Bij Arteveldehogeschool geloven we dat motiverend leren ook kan plaats vinden binnen grote groepen. Maar hoe doe je dat?

Om docenten te ondersteunen bij het vormgeven van motiverend onderwijs binnen grote groepen, werd een folder ontwikkeld en worden regelmatig workshops georganiseerd. In de folder vinden ze:

• een aantal kleine tools om een hoorcollege te activeren
• formats die voor variatie in de lessen kunnen brengen
• tips om de interactie tussen de studenten te verhogen
• eerste hulp bij praktische problemen die kunnen voorkomen wanneer je met grote groepen werkt
• een aantal do's en don'ts wanneer je lesgeeft aan grote groepen

Motiverend onderwijs heeft ook oog voor de diversiteit van de studentenpopulatie. Deze diversiteit gaat over noden en behoeften, maar ook over sterktes en talenten. Werken aan en met talenten geeft energie en verhoogt de autonome motivatie van studenten. Daarom heeft de Arteveldehogeschool sinds 2010 expliciet gekozen om talentontwikkeling bij studenten in de kijker te plaatsen.

Dit wordt in een aantal beleidskeuzes geconcretiseerd:

• Er werd een raamwerk uitgewerkt waarin de keuze voor talentgericht werken wordt gemotiveerd en waarin de verschillende beleidskeuzes verder worden toegelicht.
• Docenten en opleidingen worden ondersteund in het implementeren van talentontwikkeling via consults en via workshops motiverend onderwijs of workshops coaching in het onderwijs.
• Door de dienst HR en professionalisering ingezet op talentontwikkeling van medewerkers.

De 6 keuzes voor talentontwikkeling aan de Arteveldehogeschool

In dit raamwerk werden concreet 6 keuzes vastgelegd:

1. We werken vanuit het diversiteitsperspectief. Talentontwikkeling gaat hier om het bovenhalen van het talent van elke student en deze benutten als grondstof voor ontwikkeling en bloei in zijn professionele en persoonlijke ontwikkeling.
2. Werken rond hefboomvaardigheden (leercompetenties, taalcompetenties, sociale competenties,… ) is even belangrijk als het werken rond de talenten zelf
3. Dat opleidingen vooropstellen waaraan studenten (minimaal) moeten voldoen opdat ze gediplomeerd kunnen worden, kan absoluut worden verantwoord en moet worden gehandhaafd.
4. We streven naar de integratie van de professionele en de persoonlijke ontwikkeling en brengen daarom de talentgerichte benadering binnen in ons competentiegericht onderwijs.
5. Vertrekken vanuit de talenten en sterktes van studenten laat toe mensen te vormen die zelfsturend, verantwoordelijk en ondernemend in het leven staan. We spreken over duurzaam onderwijs.
6. We creëren een onderwijsomgeving waar studenten in zo veel mogelijk contexten worden gebracht, die toelaten dat ze hun talenten in actie brengen. Zo'n onderwijsomgeving is waarderend en voorziet in concrete talentinitiatieven

Excellentietrajecten

De Arteveldehogeschool biedt vanaf AJ 18-19 ook interdisciplinaire extra-curriculaire excellentietrajecten aan voor zeer getalenteerde studenten met een buitengewone passie voor het beroep. In deze excellentietrajecten proberen studenten in team een antwoord te bieden op maatschappelijke vraagstukken. Een hoge mate van zelfsturing wordt daarbij verwacht.

Effectieve feedback is feedback waar studenten echt iets mee doen. Het helpt studenten in hun zelfsturend proces om vooropgestelde doelen te bereiken. Opdat feedback een bijdrage kan leveren aan de ontwikkeling van zelfsturing bij studenten, verbinden we binnen Arteveldehogeschool effectieve feedback aan twee belangrijke kenmerken:

1. Interne zelfassessment aanwakkeren

Dit model geeft ons inzicht in de (interne) processen die gepaard gaan met het geven, ontvangen en gebruiken van feedback. Het is een pleidooi om feedback niet te beperken tot "externe feedback", waar het de docent is die de doelen en criteria bepaalt en de prestaties beoordeelt.

Ook het interne beoordelingsproces van de student moet een expliciete plaats krijgen tijdens het feedbackmoment. Studenten maken immers altijd een vertaling van de externe doelen en criteria naar eigen doelen en criteria. Vaak gebeurt dat op een onbewuste manier en het kan ook gebeuren dat de vertaling te ver af ligt van de oorspronkelijke doelen.

In het licht van zelfsturing is het belangrijk dat dit onbewuste, onbekwame proces evalueert naar een bewust en bekwaam proces. Feedbackmomenten zijn ideale momenten om deze bewuste zelfassessment aan te leren. We wensen dat onze studenten zelf na gaan of welke doelstellingen zij zelf voorop stelden, hoe deze zich verhouden ten aanzien van de externe doelen en of ze de doelen bereikt hebben.

Pas nadat de student dit intern zelfassessment doorlopen heeft, kan de externe feedback (doorgaans door de docent) gebruikt worden om de eigen interne zelfassessment te toetsen en bij te schaven. Zo leert de student hoe hij zijn eigen prestaties kan beoordelen, onafhankelijk van externe beoordelaars.

2. Aandacht voor feed-forward

Naast inzicht in de interne en externe doelen en criteria (feed-up) en naast het beoordelen van een prestatie (feed-back) vragen we aandacht voor feed-forward. We spreken over feed-forward wanneer de student inzicht verwerft in de wijze waarop hij verder kan groeien in de richting van de vooropgestelde doelen. Het kan hierbij heel krachtig zijn om vanuit de sterktes van de student te vertrekken. Je gaat samen zoeken naar manieren om deze sterktes in te zetten bij het nastreven van de doelen. Studenten zelf laten nadenken over de wijze waarop ze hun doelen kunnen bereiken is opnieuw een belangrijke vaardigheid in het licht van zelfsturing.

Peer assessment kan, indien doordacht uitgewerkt en geïmplementeerd, een zeer krachtige leeractiviteit zijn. Via peer assessment betrek je studenten bij het proces van evaluatie. Je laat hen kennismaken met de beoordelingscriteria en deze toe te passen op hun collega studenten. Peer assessment wordt vaak gecombineerd met self assessment. Studenten passen de criteria toe op hun eigen werk of gedrag en oefenen zo belangrijke vaardigheden in functie van zelfsturing, denk maar aan reflecteren en evalueren. Maar ook andere vaardigheden worden ingeoefend: interpersoonlijke en sociaal communicatieve vaardigheden bijvoorbeeld.

Naast deze voordelen breng je het leren via peer assessment binnen in een sociale context en verdiep je het leren van de student. Het biedt daarenboven de mogelijkheid om studenten extra (tussentijdse) feedback te geven op hun werk of op hun vaardigheden.

Zoals gezegd kunnen deze voordelen enkel gerealiseerd worden indien peer assessment doordacht wordt ingezet in de onderwijspraktijk.

Binnen Arteveldehogeschool ontwikkelden we jaren terug een digitale tool die docenten ondersteunden bij het organiseren van peer en self assessment. Oorspronkelijk gebruikten we hiervoor de peer assessment factor met bijhorende formule zoals deze door prof. Dochy en zijn medewerkers was ontwikkeld. In overleg met de VUB is deze tool later uitgebreid met een tweede schaal. Deze tool werd gekoppeld aan de digitale leeromgeving Chamilo.

Naast een handleiding voorziet Arteveldehogeschool docenten van workshops waar steeds vertrokken wordt vanuit veel gestelde vragen die leven wanneer docenten peer assessment (wensen) toe (te) passen. Geen enkele peer assessment is dezelfde. Context, doelstellingen, doelgroep en andere factoren worden steeds mee in rekening genomen om tot de meest passende toepassing van peer assessment te komen.

Voor meer informatie over peer assessment kan je terecht bij onderwijsontwikkeling@arteveldehs.be, sarah.slock@arteveldehs.be of renaat.demuynck@arteveldehs.be

Een portfolio wordt gebruikt binnen Arteveldehogeschool om de groei van een student weer te geven. Het portfolio biedt een uitstekende basis voor assessment for learning.

Assessment for learning: op een authentieke en zelfsturende manier bijdragen aan het onderwijsleerproces van de student zodat het betekenisvol wordt in zijn/haar leercontext.

Assessment for learning zorgt ervoor dat de studenten gemotiveerd zijn als ze inzien dat de toetsen zinvol zijn voor hun leerproces, m.a.w. als ze uitgedaagd worden om te reflecteren over de meerwaarde en richting/ontwikkeling van hun leerproces.

Door middel van het portfolio krijgt de student kans om te groeien in zijn leerproces. Hij/zij kan het portfolio verrijken met elementen van zowel binnen de opleiding als buiten de opleiding om zijn leerresultaten te behalen. Daarnaast is het het instrument bij uitstek om te reflecteren op maat van zijn/haar leren.

Zelfsturing kan je (aan)leren!

We dromen er allen van dat onze studenten hun leerproces in eigen handen nemen. In het licht van levenslang leren is zelfsturing essentieel. Arteveldehogeschool ziet zelfsturing als een belangrijke 21st century skill en wil hier dan ook expliciet op inzetten. Maar... zelfsturing zelfgestuurd aanleren is niet voor elke student weggelegd. Elke opleiding, docent en student heeft hier een rol te vervullen.

Autonome motivatie

Om studenten tot zelfsturende individuen te brengen, moeten een aantal voorwaarden vervuld zijn. Zo is het belangrijk om oog te hebben voor hun autonome motivatie. Staan de studenten achter de vooropgestelde leerdoelen? Zien ze zelf het belang in van deze doelen? Voelen ze zich met andere woorden eigenaar van deze doelen? Voelen ze zich competent om deze doelen te bereiken? en hoe zit  het met hun betrokkenheid naar docenten/collega studenten toe?

Welke vaardigheden zijn nodig om zelfsturend te werken?

Naast motivatie zijn er bepaalde vaardigheden nodig opdat een student zelfsturend aan het werk kan gaan. Per fase in het proces van doelgericht werken werden enkele noodzakelijke skills bepaald:

1. Oriëntering: analyseren, inzicht hebben in persoonlijke kenmerken, opsporen van voorkennis en hiaten, vaststellen van leerdoelen
2. Planning: nemen van beslissingen, plannen, identificeren van middelen
3. Uitvoering: realiseren van activiteiten, monitoren en bijsturen, tussentijds toetsen van doelen, diagnosticeren van uitdagingen, vragen van feedback, communiceren
4. Evaluatie: toetsen van doelen, beoordelen van output en proces, reflecteren

We mogen er niet zomaar vanuit gaan dat al onze studenten over deze vaardigheden beschikken wanneer ze aan onze opleidingen starten. Daarom voorzien we in het curriculum van onze bacheloropleidingen expliciete momenten waarop de noodzakelijke skills kunnen aangeleerd worden. Vaak worden deze vaardigheden via leercoaching en de leerlijn 'professionele ontwikkeling' aangebracht. Maar ook in andere opleidingsonderdelen kunnen deze vaardigheden expliciet aan bod komen.

Leerkansen om zelfsturend werken te stimuleren

Eenmaal studenten over de noodzakelijke vaardigheden beschikken, is het belangrijk dat er expliciete leerkansen aangeboden waarin ze zelfsturend hun leerproces vorm kunnen geven. Deze leerkansen kunnen gefocust zijn op enkele fasen van het proces, maar finaal willen we dat studenten de volledige cyclus zelfsturend kan doorlopen.

Het komt er dus op aan om een opbouw uit te werken waarbij je van veel expliciete leerkansen naar minder expliciete leerkansen evolueert. Hoe verder de student dus in zijn leerproces zit, hoe meer zelfsturend hij zal werken en hoe meer zelfsturend hij op zoek zal gaan, ook extracurriculair, naar zelfsturende leerkansen.

In de praktijk?

Momenteel zijn er enkele opleidingen waarbij studenten op het einde van hun opleiding via een portfolio zullen aantonen hoe zij rond zelfsturing hebben gewerkt. In de Bachelor Verpleegkunde worden leerkansen in het curriculum waarbij studenten zelfsturend aan de slag kunnen aangeduid met een klavertje. In het begin van het curriculum zijn er veel klavertjes, naarmate het leerproces vordert zijn er steeds minder klavertjes en worden studenten verondersteld om hun leerkansen zelf te zoeken en te grijpen. Op die manier wordt tegemoet gekomen aan de elementen die noodzakelijk zijn om zelfsturing aan te leren. Ook de principes van een autonomie-ondersteunende leeromgeving zijn hier duidelijk te herkennen.