Bepaal eerst de gewenste functies van een verpakking, kies pas daarna het verpakkingsmateriaal.

Een verpakking heeft meer dan 10 functies. Niet elk van deze functies is even belangrijk bij elke verpakking. Een fles white spirit heeft heel andere functies dan een zak chips. Dus moet je bij elk nieuw verpakkingsconcept alle functies rangschikken volgens belang. Duurzaamheid is een relatief nieuwe functie, of eigenlijk vereiste, waarmee we rekening moeten houden. We moeten duurzaamheid zo hoog mogelijk rangschikken in ons verpakkingsconcept. Ze wordt meer en meer belangrijker dan bijvoorbeeld beleving en gebruiksgemak.

Je weet niet altijd welke functies er juist gewenst zijn, dus moet je op onderzoek. In je verpakkingsontwerp ga je op zoek naar de typische gebruikers van je product. Wie is je gebruiker? Het maakt een groot verschil of dat een kind of een senior is. Waar gebruikt hij de verpakking? Welke afvalstromen zijn er aanwezig? Hoe neemt hij het mee? Wanneer gebruikt hij het? Neem een duik in de leefwereld van je gebruiker om je product op deze af te stemmen en gewenste functies en inzichten te verzamelen. 

Bij het bepalen van de functies is het niet enkel belangrijk om dit vanuit consumentenperspectief te bekijken, maar ook in alle stappen van de levenscyclus. Er zijn heel wat stakeholders: producent, producent van de verpakking, transport, retail, afvalverwerker… Het start al bij de productie van de verpakking. Een verpakking moet bedrukt worden, maar niet alle materialen kunnen zomaar bedrukt worden. Ze moeten ook afgesloten kunnen worden met een lasnaad of lijm. Niet elk materiaal is hiervoor geschikt. In productie van voedsel wordt gepasteuriseerd of diepgevroren. Ook hier is niet elk verpakkingsmateriaal bruikbaar. Indien er veel transport is, moet de verpakking licht en stapelbaar zijn. De winkelrekken moeten vlot gevuld kunnen worden. Kies je voor een herbruikbare verpakking, dan moet deze goed reinigbaar zijn en goed inspecteerbaar op zuiverheid.  Er zijn dus meer operationele en logistieke functies bij een verpakking dan je op het eerste zicht denkt

Ondertussen maakt de verpakkingswereld een hele omwenteling mee, onder impuls van het streven naar een circulaire economie. Via verschillende circulaire strategieën willen we minder materiaal uit de planeet halen en deze zo veel mogelijk herbenutten in verschillende cycli. We herdenken verpakkingen om ze met zo weinig mogelijk materiaal te kunnen maken. We hergebruiken of hervullen verpakkingen. Deze verpakkingen moeten dus sterk en vlot transporteerbaar zijn. Bij andere producten kunnen we beter kiezen om ze te recycleren. Het ene materiaal is beter recycleerbaar dan het andere. 

Er bestaan vijf basismaterialen die we op vandaag gebruiken als verpakkingsmateriaal: hout, glas, metaal, papier/karton en plastic. Ze hebben erg verschillende eigenschappen. Hiernaast zie je een overzicht ervan. Uiteraard zijn deze eigenschappen genuanceerder of anderzijds mogelijks meer uitgesproken dan deze voorstelling, afhankelijk van situatie of specifiek materiaal. 

In een ‘design thinking’ ontwerptraject zullen we de gewenste functies omzetten in ‘how-might-we’-vragen. We toetsen de gewenste functies aan de eigenschappen van het verpakkingsmateriaal. Soms is geen enkel materiaal perfect, soms zijn verschillende materialen mogelijk. Een matrix maken van de materiaaleigenschappen en beoogde functies kan een visuele hulp zijn. 

Het slechtste wat je kan doen is eerst het materiaal kiezen en naar een leverancier stappen. De verpakkingsmarkt is nogal afgebakend in zijn materialen. Er bestaan weinig bedrijven die bijvoorbeeld karton en kunststofverpakkingen maken. Elk van hen spreekt dus voor eigen winkel en zo worden soms verkeerde keuzes gemaakt. 

Ook bestaande verpakkingen moeten regelmatig opnieuw geëvalueerd worden. We krijgen nieuwe inzichten, de wetgeving verandert snel , afvalverwerking optimaliseert verder en er komen nieuwe betere materialen op de markt.