Circulaire economie: zoveel meer dan deelfietsen en deelauto's
20/04/2026
Vraag iemand om een voorbeeld te geven van de circulaire economie en de kans is groot dat je antwoord krijgt: "een deelfiets" of "een deelauto". Logisch. Die zijn zichtbaar in het straatbeeld. Maar de circulaire transitie speelt zich af op veel meer plaatsen en op veel meer manieren dan dat. Ze speelt zich af in sportlockers die je met een QR-code opent, in kinderfietsen die groeien met hun rijder, in zakelijke modellen waar bedrijven een product niet meer verkopen maar als dienst aanbieden. Ze speelt zich af in onze stad, in onze wijken, op onze campussen.
Van sportmateriaal in slimme lockers tot kinderfietsen die van hand tot hand gaan. De deeleconomie bloeit. Maar hoe zorg je dat ze ook werkt voor iedereen?
Bij Arteveldehogeschool volgen we die beweging niet alleen van op de zijlijn. We zijn er middenin. Ons onderzoek helpt circulaire initiatieven groeien, financieren en, misschien wel het allerbelangrijkste, voor iedereen toegankelijk maken.
"Circulariteit gaat pas echt werken als ze niet voorbehouden blijft aan wie al genoeg heeft."
Vragen die ons drijven
Wat onze projecten gemeen hebben, is een overtuiging die verder gaat dan het ecologische aspect. Circulaire economie is pas echt maatschappelijk verantwoord als ze de kansen eerlijk verdeeld zijn. Een deelfiets werkt niets als de aanmeldprocedure te ingewikkeld is voor wie de taal niet spreekt. Een platform voor peer-to-peer verhuur verliest zijn kracht als het risico altijd bij de zwakste partij terechtkomt.
Dat maakt onze rol als onderzoeksinstelling relevant: niet de technologie uitvinden, maar begrijpen hoe ze landt in de echte wereld.
- Wie bereik je?
Hoe zorg je dat een deelproject niet alleen de middenklasse bedient, maar ook kwetsbare gezinnen, mensen met een migratieachtergrond of lage inkomens?
- Hoe financier je het?
Welk verdienmodel werkt voor een circulair project? Wat mist er nog op financieel vlak om initiatieven structureel en schaalbaar te maken?
- Hoe hou je het draaiende?
Welke logistieke en operationele keuzes bepalen of een deelproject efficiënt, rendabel en duurzaam blijft voor alle betrokkenen? Hoe maak je het best gebruik van bestaande ecosystemen?
- Wat zijn de succesfactoren?
Welke modellen werken, welke niet? Wat leert het ene initiatief het andere? Hoe schaal je op van pilot naar structureel verankerd systeem?
Net net al deze vragen verbinden onze projecten, hoe uiteenlopend ze ook zijn.
Projecten in de kijker
UrbanCubby: sport- en spelmateriaal voor iedereen
Zin in een potje kubb of volleybal tijdens de middagpauze, maar geen zin om zelf materiaal mee te nemen? UrbanCubby lost dat op via slimme deellockers die je opent met een QR-code op je smartphone. De lockers staan op 10 locaties in Gent en het concept is eenvoudig: scan, open, speel. De drempel om buiten te bewegen ligt een stuk lager en dat is meteen ook de bedoeling. Want hoe makkelijker mensen toegang hebben tot speelmateriaal, hoe vaker die publieke ruimtes écht gebruikt worden. Pleinen en parken die nu vaak leeg blijven, krijgen zo een nieuwe adem.
Maar UrbanCubby is meer dan een handige locker. Het is een proeftuin voor circulaire businessmodellen. Arteveldehogeschool neemt de rol op in het onderzoek naar welk circulair verdienmodel dit deelsysteem duurzaam laat groeien in Vlaanderen en zelfs Europa. De focus ligt op: economisch haalbaar, ecologisch wenselijk én sociaal inclusief.
Innovatie in de publieke ruimte stopt nooit. Met Arteveldehogeschool onderzoeken we hoe we UrbanCubby verder kunnen versterken, vertrekkende vanuit drie pijlers. Goed sport- en spelmateriaal mag geen luxe zijn. Het moet in elke buurt de normaalste zaak van de wereld worden.
Risicomodellen voor peer-to-peer deelplatformen
Wanneer particulieren via een online platform spullen verhuren aan anderen, denk aan Renting Rhinos, dan stuit je al snel op een lastige vraag: wat als er iets misgaat? Wie draagt het risico? Kan ik dit wel vertrouwen?
Onze onderzoeker Veronique Vermoesen duikt de komende tijd in het risicobeheer van peer-to-peer online deelplatformen. Wat zijn de financiële risico's voor huurders en verhuurders, en hoe kan je die al in de ontwerpfase minimaliseren? Hoe maak je zo'n platform eerlijk én rendabel? Een vraagstuk dat relevanter wordt naarmate de deeleconomie verder groeit.
Alle Kinderen op Wielekes
Op Wielekes is een bibliotheek van kinderfietsen: lenen, groeien, inruilen zonder te kopen. Een prachtig concept, maar bereikt het écht alle kinderen en hun ouders? Onze onderzoekers doken in de cijfers en ontdekten blinde vlekken én concrete hefbomen om meer gezinnen te bereiken.
Kansengroepen vinden niet vanzelf hun weg naar deelinitiatieven. Inclusief werken vraagt om zelf naar mensen toe te stappen, hen op te zoeken waar ze al zijn, te communiceren in hun taal, en échte samenwerking met lokale welzijnsorganisaties.
Verdienstelijkingsmodellen in de circulaire economie
Stel: je verkoopt geen lampen meer, maar licht. Geen lift, maar beschikbaarheid. Verdienstelijkingsmodellen kunnen overconsumptie terugdringen én hogere winsten opleveren al werkt dat lang niet voor elk product of elke dienst. Toch worden ze amper gebruikt. Wat houdt bedrijven tegen? We zochten het uit en schreven er een handleiding over. Geen catalogus van obstakels, maar een eerlijk overzicht van uitdagingen, oplossingen én opportuniteiten.
Maar er is nog een drempel die zelden benoemd wordt: de financiering. Product As A Service modellen vereisen meer startkapitaal en verschuiven risico's naar de aanbieder. Veel financiers weten daar nog geen raad mee. In een vervolgrapport brachten we de knelpunten in kaart en formuleerden we concrete aanbevelingen voor zowel financiers als bedrijven om die kloof te dichten.
De beweging is ingezet en stopt niet
De cijfers liegen er niet om. Vlaanderen haalt een circulariteitsscore van 21% (het aandeel materialen dat uit recyclage en hergebruik afkomstig is). Ter vergelijking: het EU-gemiddelde ligt op 12,8%. Indrukwekkend, maar tegelijk een wake-upcall. De totaalcijfers tonen nog geen duidelijke trend die aantoont dat onze economie echt richting circulariteit evolueert. Met andere woorden: we zijn goed in recycleren, maar de échte transitie naar minder verbruiken, langer gebruiken en slimmer delen staat nog in de kinderschoenen.
Meer dan 100 bedrijven en organisaties actief in de huur- en deelmarkt verenigen zich vandaag al om de shift naar gedeeld gebruik te realiseren. Dagelijks ontstaan er nieuwe initiatieven. De creativiteit is niet te stuiten en de nood aan onderbouwd inzicht evenmin.
Want goede bedoelingen alleen bouwen geen systemen. Dat vraagt onderzoek. Inzicht in wat werkt, voor wie, en waarom. En precies daar willen wij het verschil maken als klankbord, als analytische partner, als brug tussen idee en realiteit.
Heb jij een circulair initiatief dat je wil laten groeien? Loop je vast op inclusie, rendabiliteit, financiering of logistiek? Of zoek je gewoon iemand om mee te sparren? Ons team luistert graag, denkt mee en adviseert zonder omwegen.
