Ook jij zal AI-gegeneerde journalistiek tegenkomen

Vorige maand heeft VRT NWS getoond dat magazines zoals Elle, Marie Claire, Forbes en Psychologies gebruikgemaakt hebben van artificiële intelligentie (AI) om artikels te schrijven – zonder dat te vermelden én met gebruik van namaakauteurs, inclusief AI-gegenereerde profielfoto. 

De Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) reageerde bij VRT NWS én op de eigen website. De belangorganisatie was niet te spreken over de zogenaamde test van uitgeverij Ventures Media: “Teksten schrijven met AI, al dan niet volautomatisch, en die publiceren onder nepprofielen, is een aberratie”, klinkt het op de VVJ-website.  

Toch leidt niet elk gebruik van deze nieuwe technologie tot zo’n tik op de vingers. In binnen- en buitenland experimenteren nieuwsmedia volop met AI. Zo heeft JournalismAI, een initiatief van de Britse denktank Polis, al in 2023 aangetoond dat de technologie een plekje heeft gevonden in de journalistieke workflow – van nieuws verzamelen tot nieuws produceren en distribueren.  

Met de AI Media Barometer heeft Arteveldehogeschool vorig jaar ingezoomd op het gebruik van generatieve AI (genAI) in de Vlaamse journalistiek. Ook die bleek zich een weg te hebben gebaand naar de journalistiek: automatische vertalingen of transcripties, brainstormen om titels en inleidingen aan te scherpen, een snelle (en doorgaans eerste) eindredactie, … Het zijn enkele van de manieren waarop journalisten genAI inzetten achter de schermen.  

Ook voor de schermen kom je als lezer, kijker of luisteraar iets tegengekomen dat tot stand is gekomen met (generatieve) AI. Enkele voorbeelden?  

• AI-gegenereerde samenvattingen: onder meer in Noorwegen, Zuid-Afrika, de Verenigde Staten, Japan, Argentinië en Groot-Brittannië maken nieuwsmedia gebruik van (gen)AI om artikels samen te vatten. Die samenvattingen zijn in sommige gevallen bedoeld als een teaser – een manier om een nieuw (en soms jonger) publiek aan te trekken.  
  
  Die strategie lijkt te werken. Denk aan het Zuid-Afrikaanse The Daily Maverick. Dat bedrijf heeft ontdekt dat lezers ten minste drie andere samenvattingen lezen als ze de website bezoeken, aldus de non-profit World Association of News Publishers (WAN-INFRA).  En ook bij de Noorse openbare omroep NRK lijken de eerste resultaten positief: wie de samenvatting opende, spendeerde meer tijd aan het artikel dan wie dat niet deed, dixit het Reuters Institute for the Study of News. 
  

• Chatbots die je vragen over het nieuws beantwoorden: niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook in Zweden en Noorwegen zijn nieuwschatbots gearriveerd. Vorig jaar heeft het Amerikaanse Time Magazine onder meer een chatbot geïntroduceerd die je vragen over Time’s Person of the Year kan beantwoorden. 
  In Zweden en Noorwegen hebben de kranten Aftonbladet en VG dan weer samengewerkt op respectievelijk ‘Hej Aftonbladet’ en ‘HeiVG’ te lanceren. Die chatbots kan je op hun beurt bevragen over uiteenlopende onderwerpen zoals het nieuws, de sportwereld en de entertainment-industrie. 
   
  Ook hier is het doel om het publiek te verbreden en het nieuws toegankelijker te maken. “In een tijd waarin toegang tot correcte informatie belangrijker is dan ooit, vinden we het essentieel om onze gebruikers de mogelijkheid te geven om toegang te krijgen tot het nieuws – op de manier die zij verkiezen en op hun eigen voorwaarden”, aldus Martin Schori (Aftonbladet) op de website van Schibsted. 
   
• AI-avatars als nieuwsanker: onder meer in Thailand, Hong Kong en Noorwegen wordt er geëxperimenteerd met AI-avatars die het nieuws presenteren, zo blijkt uit het meest recente Digital News Report. Ook in Mexico hebben nieuwsmedia al AI-avatars ingezet, aldus het Reuters Institute for the Study of News.  Op het Youtube-kanaal van Grupo Fórmula vind je een video van NAT uit 2023. ook dit soort experimenten hebben een doel. In Noorwegen zou de AI-avatar een manier om de traditionele journalistiek te versterken, terwijl het Mexicaanse nieuwsbedrijf Grupo Fórmula met diens avatar een jonger publiek aantrekken. 

Ook dit soort experimenten hebben een doel. In Noorwegen zou de AI-avatar een manier om de traditionele journalistiek te versterken, terwijl het Mexicaanse nieuwsbedrijf Grupo Fórmula met diens avatar een jonger publiek aantrekken. 

De journalistiek lijkt te zijn gewonnen voor het gebruik van (gen)AI om nieuws te produceren en te verdelen. Het grote publiek, dat is nog niet helemaal overtuigd.  

Enerzijds is er interesse in het gebruik van (gen)AI om nieuws toegankelijker te maken. Zo geeft 27% van de bevraagden van het Digital News Report 2025 aan geïnteresseerd te zijn in samenvattingen, terwijl 24% interesse toont in het vertalen van verhalen naar andere talen. 

Anderzijds is er ook scepticisme: meer dan de helft van de Europeanen uit datzelfde rapport geeft aan zich niet comfortabel te voelen bij nieuws, voornamelijk geproduceerd door AI met enig menselijk toezicht. Meer zelfs, net geen 30 procent van de Europeanen uit die bevraging geeft aan zich niet comfortabel te voelen bij nieuws waarbij de mens enige hulp gekregen heeft van AI.  

Dat blijkt ook uit voorgaande onderzoeken. In 2024 heeft het Britse YouGov uitgepluisd of de modale Brit nieuws, geproduceerd met behulp van (gen)AI, zou vertrouwen. Net geen 40 procent van de respondenten geeft aan geen vertrouwen te hebben in een AI-journalist, bijgestaan door een AI-eindredacteur. Daartegenover geeft ‘maar’ 23 procent van de respondenten aan geen vertrouwen te hebben in een menselijke journalist, bijgestaan door een AI-eindredacteur.  

Ook de Britse openbare omroep BBC kwam dat jaar tot gelijkaardige conclusies. Het gebruik van genAI om nieuws te produceren – zonder menselijke controle –  of ‘mens-achtige’ nieuwslezers gecreëerd met genAI konden respondenten moeilijk aanvaarden. Kortom, er zijn indicaties die aangeven dat nieuws waarbij de machine de overhand neemt, niet onmiddellijk wordt gesmaakt. 

Het gebruik van (gen)AI lijkt een tweesnijdend zwaard. De technologie zou journalisten in staat stellen om pakweg meer onderzoek te voeren. Denk aan de winnaars van de Excellence in AI Innovation-award van de Online Journalism Awards, die gebruikgemaakt hebben van gezichtsherkenningstechnologie en ChatGPT om duizenden berichten, foto’s, video’s, … op sociale media te analyseren.  

Daartegenover staat de nieuwsgebruiker, die wantrouwig lijkt te staan tegenover het gebruik van (generatieve) AI bij de productie van nieuws en die nieuws, geproduceerd met behulp van zulke technologie, minder lijkt te vertrouwen. Te hard steunen op (gen)AI zou die nieuwsgebruiker wel eens kunnen afschrikken. 

Automatisch-gegenereerde nieuwsberichten, die zonder enige vorm van menselijke controle, online verschijnen zouden dan ook het vertrouwen in de journalistiek van ‘de nieuwsconsument’ een stevige knauw kunnen geven. Misschien kreeg Ventures Media daarom dan ook zo’n stevige tik op de vingers.