Generatie Goed Gehoor: de sleutel tot een hersengezond leven

Het onderzoek vertrok vanuit twee onderzoeksvragen:

1. Welke drempels en hefbomen ervaren 60- tot en met 75-jarigen bij het opvolgen van hun gehoor?
2. Welke sleutelfiguren kunnen een faciliterende rol opnemen in het hoorzorgtraject van 60- tot en met 75-jarigen?

Om deze vragen te beantwoorden, voerden we een verkennend kwalitatief onderzoek uit. We volgden hierbij het Intervention Mapping Protocol (Bartholomew et al., 2026), een iteratief stappenplan om onderbouwde interventies voor gedragsverandering te ontwikkelen. Binnen dit project lag de focus op de eerste stappen van dat protocol: het verkennen van het gezondheidsprobleem, het gedrag en de onderliggende determinanten. We organiseerden groepsgesprekken en individuele interviews met 60-plussers. Via deze gesprekken brachten we ervaringen, percepties, noden en verwachtingen in kaart.

De analyse werd gestructureerd aan de hand van het Gedragswiel (Vlaams Instituut Gezond Leven, 2020). Dat model helpt verklaren waarom mensen een bepaald gezondheidsgedrag wel of niet stellen. Binnen het Gedragswiel worden drie grote clusters van gedragsdeterminanten onderscheiden: competenties, drijfveren en context. Deze gedragsdeterminanten kunnen als drempel of als hefboom fungeren.

Daarnaast werden sociodemografische gegevens verzameld en werd de Auditieve screening vragenlijst voor volwassenen (Laureyns et al., in publicatie) afgenomen. Deze gegevens werden gebruikt om de deelnemersgroep te beschrijven en de kwalitatieve bevindingen beter te duiden.

Meer informatie over de methodologie, de rekrutering, de dataverzameling, de analyse en de ethische overwegingen is terug te vinden in het onderzoeksrapport.

In totaal namen 19 personen tussen 60 en 75 jaar deel aan het onderzoek. Er werden vier groepsgesprekken en zes individuele interviews georganiseerd. De meeste deelnemers waren gepensioneerd. Op basis van de Auditieve screening vragenlijst voor volwassenen was er bij 11 van de 19 deelnemers een vermoeden van gehoorverlies. De deelnemersgroep was slechts beperkt maatschappelijk kwetsbaar, waardoor de resultaten met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden.

Uit de determinantenanalyse blijkt dat vooral de context een belangrijke rol speelt in het opvolgen van het gehoor. Het gaat onder meer over sociale normen rond gehoorverlies en hoortoestellen, sociale steun vanuit de directe omgeving en zorgverleners, de betaalbaarheid van hoorhulpmiddelen, de beeldvorming door reclame en de manier waarop het zorgaanbod georganiseerd is.

Daarnaast spelen ook drijfveren een belangrijke rol. Hierbij gaat het onder meer over risicoperceptie, attitude ten aanzien van gehoorverlies en ouder worden, sociale rol en identiteit, uitkomstverwachtingen ten aanzien van hoortoestellen en associaties tussen gehoorverlies en ouder worden.

Tot slot kwamen ook competenties naar voren. Vooral kennis en gezondheidsvaardigheden blijken relevant: weten wanneer gehoorverlies best opgevolgd wordt, waar men terechtkan, hoe een proefperiode met hoortoestellen verloopt, welke rol een audioloog opneemt en welke zorg, begeleiding en dienstverlening inbegrepen zijn in de kostprijs van een hoortoestel.

De resultaten tonen dat drempels en hefbomen verschillen per fase van het hoorzorgtraject. Voor de gedetailleerde resultaten per fase – (h)erkennen van gehoorverlies, hulp zoeken, diagnose stellen en advies opvolgen – verwijzen we naar het onderzoeksrapport. Daarin worden ook voorzichtige aanknopingspunten geformuleerd voor acties en vervolgonderzoek.

Uit de gesprekken kwamen verschillende sleutelfiguren naar voren die 60-plussers kunnen ondersteunen doorheen het hoorzorgtraject.

De huisarts kan een laagdrempelig aanspreekpunt zijn, signalen helpen benoemen, geruststellen, doorverwijzen en het belang van verdere opvolging mee kaderen.

De directe omgeving – zoals partner, kinderen, kleinkinderen, vrienden of kennissen – kan signalen mee opmerken, gehoorverlies bespreekbaar maken en praktische ondersteuning bieden. Belangrijk is dat dit ondersteunend gebeurt, met respect voor de autonomie van de persoon, zodat sociale steun niet omslaat in sociale druk.

Ook de overheid kan een rol spelen, bijvoorbeeld door gehooropvolging meer zichtbaar te maken, betrouwbare informatie te verspreiden of na te denken over laagdrempelige vormen van screening of sensibilisering.

Verder kunnen audiologen, NKO-artsen en hoorcentra bijdragen door heldere informatie, transparante communicatie, deskundige begeleiding en realistische verwachtingen over hoorhulpmiddelen. Ook ervaringsdeskundigen, zoals 60-plussers met gehoorverlies of hoortoestellen, kunnen helpen om gehoorverlies bespreekbaarder te maken en de stap naar verdere opvolging te verkleinen.

De rol van deze sleutelfiguren wordt uitgebreider beschreven in het onderzoeksrapport.

Het project leverde een onderzoeksrapport op met inzichten in de drempels en hefbomen die 60-plussers ervaren bij het opvolgen van hun gehoor. De resultaten bieden een inhoudelijke basis voor vervolgonderzoek en voor de ontwikkeling van onderbouwde preventiecampagnes.

Omdat het om een verkennend kwalitatief onderzoek gaat met een beperkte steekproef, kunnen de resultaten niet veralgemeend worden naar alle 60-plussers. Ze geven wel richting aan welke gedragsdeterminanten relevant lijken en welke thema’s in vervolgonderzoek verder onderzocht kunnen worden.

Download het volledige onderzoeksrapport voor de uitgebreide resultaten: de beschrijving van het hoorzorgtraject, de determinantenanalyse per fase, de geïdentificeerde sleutelfiguren en de aanknopingspunten voor toekomstige acties en vervolgonderzoek.

Vraag onderzoek op maat aan

We helpen je graag met het formuleren van je onderzoeksvraag en -aanpak.