Gezondheidsbevordering en ziektepreventie: taken en rollen gedefinieerd door eerstelijnsprofessionals

Een competentieprofiel voor eerstelijnsprofessionals

Door haar toegankelijkheid, continuïteit van zorg en brede gebruikersbasis binnen de bevolking, is de eerstelijnszorg ideaal om preventieve en gezondheidsbevorderende interventies aan te bieden.

En toch ondervinden eerstelijnszorgprofessionals en -instellingen obstakels bij de implementatie van dergelijke activiteiten terwijl patiënten soms weerstand ondervinden bij hun deelname. 

Er is al heel wat internationaal onderzoek gedaan, maar nog niet in een Vlaamse context.
Het ontwikkelen van een competetentieprofiel voor de eerstelijnsprofessional werd al onderzocht, maar het onderzoek is niet vertrokken vanuit de reële praktijk.

Want voornamelijk stakeholders uit het preventielandschap brachten hun input en niet de zorgverstrekkers uit de zorgsector. Daarnaast leverde ze eerder een generiek competentieprofiel op voor een nieuw profiel gezondheidsbevorderaar. Maar dus niet de invulling van de rol gezondheidsbevorderaar door de eerstelijnsprofessional.

En dat is net waar het werkveld van wakker ligt. Dat kwam ook uit gesprekken met onze stakeholders uit de Academische Werkplek voor de Eerste Lijn (AWEL).

Bronnen: Starfield, Shi, Macinko 2015; WHO, 2008 - CANMEDS - Rubio-Valera et al, 2014 -Peral, et al, 2015 - Geens et al., 2013; Kemppainen et al., 2013; Pumar-Mendez et al., 2029; Van Heteren et al., 2024; Whitehead, D., 2006.

Het doel van dit project 

Dit onderzoek had als doel om een gemeenschappelijk begrip te creëren van ziektepreventie en gezondheidsbevordering om zo de minimale en maximale rol, de onderliggende competenties en taken helder te krijgen voor de eerstelijnsprofessionals. Dit zijn ergotherapeuten, verpleegkundigen, zorgkundigen, vroedvrouwen, podologen, audiologen en mondhygiënisten. 

We vertrokken vanuit deze eerstelijnsprofessionals.

• De rol van frontline eerstelijnsprofessionals in ziektepreventie en gezondheidsbevordering omschrijven en uitwerken in een (generiek) competentieprofiel en waar nodig onderscheidend per beroepsgroep. 

• Hefbomen en drempels identificeren bij de uitvoering en implementatie van ziektepreventie en gezondheidsbevorderingscompetenties en taken door frontline (para)medische eerstelijnsprofessionals. 

• Awareness verhogen bij eerstelijnsprofessionals- en organisaties, beleid en opleidingen over de kansen om aan ziektepreventie en gezondheidsbevordering te doen (bijvoorbeeld oplijsten van mogelijke aanknopingspunten). 

Onderzoeksmethode 

We volgden een mixed methode methodologie: 

1. We organiseerden niet-participatieve observaties bij frontline eerstelijnsprofessionals. Door het meevolgen op de werkvloer gaan we na welke aangrijpingskansen, mogelijke acties voor gezondheidsbevordering en ziektepreventie bewust en onbewust gevoerd of gemist zijn. 
2. Na de observatie(s) volgde een semigestructureerd interview (1u) om duiding te krijgen bij de observaties, om de taakinvulling, definitie van gezondheidsbevordering en ziektepreventie te verhelderen. 
3. Vertrekkend vanuit het ecosysteem van de geobserveerde frontline eerstelijnsprofessional stelden we een focusgroep samen. Deze bestond uit belangrijke stakeholders binnen en buiten de organisatie werkzaam in de rol en die taken in gezondheidsbevordering en ziektepreventie kunnen bemoeilijken of faciliteren. Bijvoorbeeld een teamleider of direct leidinggevende. Deze focusgroep (1,5u) ging door op een locatie aangegeven door de frontline eerstelijnszorgverlener of op een campus van de Arteveldehogeschool. 

Vraag onderzoek op maat aan

We helpen je graag met het formuleren van je onderzoeksvraag en -aanpak.