Inclusief de ruimte verbeelden

In het kort

Ruimtes – binnen en buiten – worden gedeeld door buurtbewoners, diensten, organisaties en natuur. De druk op ruimtegebruik neemt echter zienderogen toe. Nadenken over optimale ruimte-invulling is dus een must.  
Dit brengt ons tot de vraag: hoe kunnen we beschikbare ruimte zo efficiënt en duurzaam mogelijk benutten? 

Een duurzame plek streeft naar een kwaliteitsvolle leefomgeving met maximale kansen tot ontplooiing voor iedereen. Gebaseerd op de tien kernkwaliteiten uit het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen  selecteerden we 4 categorieën waaraan zo’n plek moet voldoen: 

• leefbaar
• laagdrempelig
• multifunctioneel
• klimaatbewust

De inhouden ervan worden behapbaar weergegeven in de fiche kernkwaliteiten.

Het onderzoek onderzoekt hoe buurtbewoners actief kunnen deelnemen aan het verbeelden en vormgeven van gedeelde ruimte in hun eigen wijk.

De nood en relevantie

Een plek wordt pas betekenisvol als buurtbewoners betrokken worden bij het ontwerpen ervan. Echte participatie is meer dan enkel vragen wat de buurtbewoner wil, het is een diepgaand proces en vergt veel tijd, inzicht en vertrouwen. Toch is het de investering waard, want door sterke participatie: 

• sluit de ruimte beter aan bij de noden van de buurtbewoners,
• begrijpen bewoners beter waarom bv. klimaatadaptatiemaatregelen nodig zijn,
• leren bewoners samenwerken,
• ontstaat er meer draagvlak en begrip voor ruimtelijke aanpassingen.

Focus op kwetsbare groepen

Mensen die zich in een kwetsbare situatie bevinden hebben weinig toegang tot participatiekanalen of zijn moeilijker bereikbaar. Uit literatuur en gesprekken weten we ook dat er vanuit deze hoek vaak onbegrip, weerstand of (schijnbare) onverschilligheid komt. Echter zijn ze meer afhankelijk van gedeelde ruimtes (ze hebben bv. geen privétuin, weinig binnenruimte, ...).

Hoe maak je ruimte nu écht inclusief? Hoe zorg je ervoor dat ook buurtbewoners in een kwetsbare positie (bv. anderstaligen, personen met een lage SES, jongeren, senioren) hun omgeving mee kunnen verbeelden en vormgeven?

Van aanpak tot impact

Vrijplaats van Arteveldehogeschool ontwikkelde samen met Samenlevingsopbouw Gent een participatieve tool om buurtbewoners te betrekken bij het nadenken over het gebruik van gedeelde ruimtes in hun wijk.

Het onderzoeksteam ontwikkelde deze tool via design research, in nauwe samenwerking met bewoners en lokale organisaties.

Gedurende drie jaar organiseerden we trajecten in zes wijken waar de ruimte onderbenut is en de sociale noden hoog zijn. Samen met buurtbewoners in kwetsbare situaties onderzochten we nieuwe mogelijkheden voor verschillende plekken, zoals:

• een nieuw buurthuis
• de binnenkoer van een jeugdhuis
• een buurtplein
• een tijdelijke containerunit

Tijdens deze trajecten werkten bewoners actief mee aan het verbeelden van hun buurt en het bedenken van nieuwe functies voor gedeelde ruimte.

Het resultaat is een praktische tool die organisaties helpt om:

• bewoners beter te bereiken
• participatie toegankelijker te maken
• samen met bewoners duurzame ruimte-invulling te ontwikkelen