In het kort
De voorbije jaren zien we een duidelijke toename van internationale werknemers op de Vlaamse arbeidsmarkt. Die instroom is essentieel in het licht van aanhoudende arbeidsmarktkrapte. Tegelijk staan veel organisaties nog zoekende in hoe ze deze werknemers optimaal kunnen ondersteunen. Een belangrijke, vaak onderschatte factor daarin is taal.
Vanuit Arteveldehogeschool, met steun van de Nederlandse Taalunie, voeren we het praktijkgericht onderzoeksproject “Internationals in Vlaanderen: de impact van taal op welbevinden, integratie, participatie en retentie” (2022–2025) uit. Dit onderzoek richt zich specifiek op hoe organisaties, via taalondersteuning, een positieve impact kunnen hebben op het welzijn en de betrokkenheid van hun internationale medewerkers.
Wat onderzochten we?
De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe beïnvloedt Nederlandse taalondersteuning door werkgevers het welzijn, de integratie en de retentie van internationale werknemers? We gingen zowel kwalitatief als kwantitatief te werk. Er werd gewerkt in vijf fasen:
- Literatuuronderzoek naar de rol van taalverwerving in welzijn, retentie en integratie.
- Interviews met HR-verantwoordelijken, experten, taalaanbieders, international houses en internationals zelf.
- Case studies binnen drie organisaties met uiteenlopende contexten en profielen.
- Kwantitatieve bevraging bij 290 internationale werknemers (met opvolgmeting).
- Ontwikkeling van een meetinstrument waarmee organisaties zelf hun beleid kunnen evalueren en bijsturen.
Wat leerden we?
We proberen de voornaamste onderzoeksresultaten samen te vatten in 10 bevindingen op het niveau van taal, organisatie en maatschappij. Wil je meer weten? Lees dan zeker de rapporten.
Taal
1. Veel internationals leren Nederlands, ook als het niet moet.
Ongeveer 1 op 4 respondenten werkt in een Nederlandstalige omgeving – zij leren allemaal Nederlands. Maar ook in Engelstalige werkomgevingen leert een meerderheid Nederlands. Dit doen ze vooral om zich te kunnen integreren en aansluiting te vinden met de lokale cultuur.
2. Informele leerkansen zijn minstens even belangrijk als formele.
Respondenten hebben nood aan informele leeropportuniteiten zoals gesprekken met locals en conversatietafels – soms zelfs meer dan formele taallessen. Toch bieden organisaties vooral formele lessen aan.
3. Taalondersteuning is cruciaal, maar niet vanzelfsprekend.
Slechts 1 op 3 respondenten kreeg taalondersteuning. Die ondersteuning is vaak beperkt tot beginnersniveau en niet altijd afgestemd op de noden van de werknemer (bijv. taalgebruik in de werkcontext).
4. Een duidelijk taalbeleid is vaak afwezig.
Slechts 43,7% van de respondenten werkt in een organisatie met een expliciet taalbeleid. Bij internationaal georiënteerde organisaties is dat aandeel nog lager. Nochtans helpt een duidelijk en realistisch taalbeleid om verwachtingen helder te stellen en ondersteuning gericht aan te bieden.
Organisatie
5. Veranderende profielen vragen om aangepaste ondersteuning.
Niet alleen hooggeschoolden, maar ook middengeschoolden worden internationaal aangeworven. Middengeschoolde werknemers hechten meer belang aan het leren van Nederlands. Tegelijk nemen ook kleinere organisaties meer internationale werknemers aan, wat uitdagingen meebrengt omdat zij minder middelen hebben voor ondersteuning.
6. Collega’s en leidinggevenden bieden de meeste steun.
Internationals voelen zich het meest gesteund door collega’s en leidinggevenden, vooral bij aankomst in de organisatie. Leidinggevenden spelen hierin een cruciale rol, die samenhangt met welbevinden op het werk. Toch wordt vaak administratieve ondersteuning gemist.
7. Een ondersteunend taalbeleid draagt bij aan welzijn en betrokkenheid.
Waar organisaties hun werknemers actief aanmoedigen om Nederlands te leren en kwaliteitsvolle leerkansen aanbieden, rapporteren internationals een hogere mate van betrokkenheid, participatie en welbevinden. Omgekeerd zien we lagere welzijnsscores bij werknemers die het aanbod van hun organisatie als onvoldoende ervaren.
8. Het verschil tussen assimilatie en belonging is belangrijk.
Voor werknemers is het belangrijk dat ze hun eigenheid mogen behouden. Volledige aanpassing aan de dominante cultuur (assimilatie) werkt minder verbindend dan een cultuur die ook ruimte laat voor andere talen en achtergronden (belonging).
Maatschappij
9. Sociaal netwerk en gezin beïnvloeden integratie en intentie om te blijven.
De aanwezigheid van een sociaal netwerk – ook voor de partner – beïnvloedt sterk of iemand zich wil vestigen in België. Ondersteuning voor partners (bv. rond taal of netwerk) loont dus.
10. Retentie hangt vooral samen met werkgerelateerde factoren.
Jobinhoud, doorgroeimogelijkheden en werkvoorwaarden zijn de belangrijkste redenen om van job te veranderen of België te verlaten. Taal is belangrijk, maar geen doorslaggevende factor. Hoewel meer dan de helft van de respondenten wil blijven, toont ander onderzoek aan dat in de praktijk slechts 10% na vijf jaar nog in België is.
Praktisch: het meetinstrument
Om organisaties te ondersteunen, ontwikkelden we een meetinstrument. Dit omvat een bevraging die werkgevers kunnen inzetten om inzicht te krijgen in de ervaringen van hun internationale werknemers. Het meet onder andere:
- Taalbeleid en taalondersteuning
- Onboarding en sociale steun
- Integratie en tevredenheid
- Intentie om te blijven
Per vraag worden ook aanbevelingen aangereikt, afgestemd op het profiel van de organisatie en de fase van de werknemer. Dit laat HR-teams toe om gerichte, onderbouwde acties te ondernemen.
Onderzoeksrealisaties en -publicaties
Brochure met onderzoeksresultaten
De resultaten van dit onderzoek in een notendop?
Onderzoeksrapport Literatuuronderzoek en interviews
Fase 1 en 2
Visual van de case studies
Fase 3
Rapporten van de eerste kwantitatieve bevraging en de opvolgmeting
Fase 4
Meetinstrument
Fase 5
Niet alleen lezen, maar ook zelf als organisatie aan de slag met de resultaten?
Podcastreeks “Van verhuis naar thuis”
Niet lezen, maar liever luisteren?
Meer weten? Vragen?
Stuur een mail naar Claire Maréchal
Samenwerken met ons?
Vraag onderzoek op maat aan
We helpen je graag met het formuleren van je onderzoeksvraag en -aanpak.
