De duurzame verpakkingsbarometer: een actueel zicht op Vlamingen en duurzame verpakkingen
Hoe kunnen we de Vlaamse consument meekrijgen in het duurzame verpakkingsverhaal? Dat is de vraag waar Els Verzele en Femke Loose zich over hebben gebogen binnen het onderzoeksprogramma 'Duurzame Verpakkingen en Slimme Retail'. Om daarop een uitvoerig en genuanceerd antwoord te formuleren, werd in april 2024 een enquête uitgevoerd bij een online panel van 1000 Vlamingen tussen de 18 en 80 jaar. Aan de hand van die resultaten willen de onderzoekers aan retailers, beleidsmakers en merken inzicht en handvaten verschaffen, waarmee die op een effectieve manier de consument kunnen bereiken en meenemen in het verhaal van duurzame verpakkingen.
De resultaten verpakt 📦
In de eerste plaats brengen de onderzoekers op basis van de resultaten van de enquête een state-of-the-art overzicht van de huidige kennis, attitudes en gedragingen van consumenten tegenover duurzame verpakkingen. Daarnaast gaan ze ook dieper in op hoe consumenten in de toekomst geïnformeerd en gestimuleerd willen worden. In deze blogpost geven we de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek mee.
Vlamingen en duurzame verpakkingen: huidige kennis, attitudes en gedrag
Kennis over duurzame verpakkingen
Weten Vlamingen wat duurzame verpakkingen zijn of wat recycleren nu exact inhoudt? Jammer genoeg niet, zo blijkt. De respondenten in de survey scoren namelijk niet zo goed op algemene kennisvragen rond de duurzaamheid van verpakkingen of recycleren. Zo wist 75% van de respondenten niet dat karton niet altijd duurzamer is dan plastic verpakkingen of dat composteren niet hetzelfde is als recycleren. Op basis van deze bevindingen kunnen we suggereren dat de kennis van de Vlaamse consument beperkt is en daardoor vaak leidt tot begripsverwarring. Het is daarom van cruciaal belang om in te zetten op kennisverbetering en op die manier de Vlaamse consument beter te informeren over duurzame verpakkingen. Dit kan bijdragen tot een betere bewustwording van de begrippen en er zo voor zorgen dat er in deze context minder misverstanden optreden.
De Vlaamse consument staat open voor duurzame verpakkingen
De kennis van de Vlaamse consument mag dan nog niet op punt staan, dat wil daarom niet zeggen dat die niet openstaat voor duurzame verpakkingen op zich. Uit de survey blijkt namelijk dat 70% van de respondenten bereid is wegwerpverpakkingen te vervangen door herbruikbare opties, zolang die keuze niet gepaard gaat met extra kosten. Dit zou bijvoorbeeld geïmplementeerd kunnen worden via retoursystemen, waarbij de producent of een derde partij de lege verpakking ophaalt bij de gebruiker thuis. Een andere mogelijkheid is dat de gebruiker de verpakking zelf naar een inzamelpunt brengt, waarna de verpakking opnieuw gevuld wordt in een productiebedrijf.
Ook navulsystemen voor herbruikbare verpakkingen vallen in de smaak bij de consument. Maar liefst 80% van de ondervraagden vindt het belangrijk om verpakkingen opnieuw te kunnen vullen, ongeacht of dat nu aan de hand van navulverpakkingen thuis gebeurt of bij navulstations in de winkel georganiseerd wordt. De Vlaming blijkt dus duidelijk open te staan voor dit soort innovatieve en duurzame verpakkingssystemen.
Het hergebruik van verpakkingen zien de bevraagden vooral haalbaar bij schoonmaakmiddelen, verzorgingsproducten, eieren en dranken. Voor verse voeding zoals vlees, kip, tapas of kant-en-klare maaltijden lijkt een herbruikbare verpakking dan weer minder aantrekkelijk.
Meer info over herbruikbare verpakkingen? Lees er dan zeker deze blog van docent en onderzoeker Bart Calis op na!
De rol van leeftijd en geslacht
Vlamingen zijn klaar voor duurzame verpakkingsopslossingen, op voorwaarde dat er geen meerprijs aan verbonden is. Dat is bemoedigend nieuws, dat met de rol van leeftijd en geslacht weliswaar een belangrijke nuance met zich meebrengt. Zo gaf de enquête duidelijk aan dat oudere generaties een stuk meer bereidheid tonen om de duurzame switch te maken dan jongere generaties. Hetzelfde geldt voor vrouwen die meer open staan voor duurzame verpakkingen dan mannen. In die zin is het essentieel om net jongere generaties en mannen te betrekken in dit verhaal, te sensibiliseren en te stimuleren om de weg van duurzaamheid in te slaan op het vlak van verpakkingen.
Vlamingen omarmen duurzaamheid: recyclen, hergebruiken en navullen
Vlamingen zijn niet alleen enthousiast over duurzame verpakkingsopties en nieuwe systemen, ze leggen ook zelf al vaker duurzaam gedrag aan de dag. Uit het onderzoek blijkt namelijk blijkt dat 76% van de respondenten de sorteerinstructies op verpakkingen volgt, waardoor correcte recyclage wordt bevorderd. Daarnaast gaf 65% aan herbruikbare verpakkingen te gebruiken en maakt 58% daadwerkelijk al gebruik van navulverpakkingen.
De drijfveer achter dit gedrag? Een sterk gevoel van milieubewustzijn. De meeste respondenten die herbruikbare verpakkingen gebruiken, doen dit namelijk omdat ze het belangrijk vinden voor het milieu. Degenen die dit nog niet doen, geven aan dat herbruikbare verpakkingen nog niet overal beschikbaar zijn. Bij navulstations zien we een soortgelijk patroon: 91% maakt er nog geen gebruik van, voornamelijk omdat deze stations niet in hun winkel aanwezig zijn.
Naast een duurzame motivatie speelt ook het financiële aspect een rol. Mensen die bijvoorbeeld navulverpakkingen gebruiken om thuis opnieuw te vullen, doen dit vooral omdat ze het gevoel hebben dat het voordeliger is.
Wat met de toekomst?
Hoewel de kennis over duurzame verpakkingen bij de Vlaamse consument nog niet optimaal is, tonen de attitudes en betrokkenheid van Vlamingen dat ze klaar zijn voor duurzame verpakkingsoplossingen, zolang deze geen extra kosten met zich meebrengen. Dit is bemoedigend nieuws, maar hoe kunnen we hen verder informeren en stimuleren om hun intenties en betrokkenheid daadwerkelijk om te zetten in acties?
Vlaming toont grote interesse in informatie over duurzame verpakkingen
De respondenten in de survey kregen vragen voorgeschoteld over welke onderwerpen ze graag meer info zouden zien krijgen in de toekomst. Hieruit bleek info over sorteerregels, recycleerbaarheid en herbruikbaarheid van verpakkingen het populairst te zijn, met 71% van de respondenten die hierin interesse toonde. Ook hygiënenormen van herbruikbare verpakkingen (70%) en de impact van verpakkingen op de houdbaarheid van producten (67%) waren geliefde onderwerpen. Deze resultaten verschilden niet naar leeftijd of geslacht.
Verpakkingen zijn de beste communicatiekanalen
De respondenten vertoonden een duidelijke interesse in meer informatie over duurzaamheid. Belangrijk is dan ook om te kijken hoe consumenten deze info willen ontvangen. Uit de resultaten van de survey bleek één kanaal het populairst te zijn: communicatie op de verpakking van producten zoals tekstuele vermeldingen of QR-codes. Hier zagen we wel een verschil naargelang de leeftijd, waarbij jongere generaties (18-43 jaar) de voorkeur geven aan QR-codes en oudere generaties (44-80 jaar) aan tekstuele vermeldingen.
Naast communicatie op de verpakking zijn communicatie in de winkel (zoals affiches of info via prijsetiketten) en digitale kanalen (zoals apps) ook populaire manieren om informatie te verkrijgen.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat Vlaamse consumenten supermarkten aanduiden als de belangrijkste bron van informatie (60%), gevolgd door afvalbeheerders (53%), de overheid (48%) en merken (46%). Pers (12%) en influencers (3,7%) zijn minder geprefereerde bronnen.
Financiële voordelen belangrijkste trigger voor duurzaam gedrag
Informeren is één ding, maar hoe kunnen we de Vlaamse consument verder motiveren om duurzaam gedrag te vertonen? In de survey werden verschillende gedragingen voorgesteld, zoals het gebruik van navulstations, beter sorteren of gebruik maken van herbruikbare verpakkingen.
Een trend die naar voren kwam, is dat financiële winst een belangrijke prikkel is om duurzaam gedrag te stimuleren. Dit zagen we hierboven ook al terug bij de betrokkenheid: duurzame verpakkingen mogen niet gepaard gaan met extra kosten. Financiële prikkels zijn dus essentieel om duurzaam gedrag te stimuleren. Dit hoeft niet een directe financiële winst te zijn maar kan ook de vorm nemen van bonuspunten, klantenacties of statiegeldsystemen. Daarnaast blijkt een gebrek aan navulstations of herbruikbare verpakkingen een belangrijke drempel te vormen voor het gebruik ervan. Het vergroten van het assortiment of het verbeteren van de gebruiksvriendelijkheid is dus essentieel om mensen te stimuleren deze te gebruiken.
Positieve samenhang tussen kennis, betrokkenheid en gedrag
Het onderzoek onthulde een belangrijke trend: de huidige kennis, betrokkenheid en gedragingen van de respondenten zijn allemaal positief met elkaar verbonden. Dit betekent dat het verbeteren van één van deze drie pijlers ook vooruitgang in de andere twee teweegbrengt. Dit is positief nieuws, want het laat zien dat welke strategie we ook toepassen - of het nu focussen op informatie, sensibilisering of gedragsverandering is - het tot een bredere verandering kan leiden dan oorspronkelijk beoogd.
Verpakkingen zo duurzaam mogelijk ontwerpen is één ding, maar de consument, de afnemer van het product, meenemen in dat verhaal is iets anders. Door de juiste informatie via de juiste kanalen te bieden, gebruik te maken van financiële prikkels en te focussen op de doelgroepen die achterblijven, zoals de jongste generaties en mannen, kunnen we proberen de Vlaamse consument enthousiast te maken voor het duurzame verpakkingsverhaal.
Onderzoeksprogramma 'Duurzame Verpakkingen & Slimme Retail'
De retail is een sector met een groot potentieel voor (technologische) innovatie, van verpakkingen tot de winkelomgeving zelf. We onderzoeken aan de hand van prototyping en het Internet of Things hoe technologische innovaties ook voor kleine retailers haalbaar worden. We focussen hierbij op twee innovatiedomeinen: ecologie en duurzaamheid enerzijds en het slimmer maken van de winkelervaring door technologie in te zetten anderzijds. Tegelijk brengen we in kaart hoe consumenten daar tegenover staan.