Nieuwsbarometer 2023

De Nieuwsbarometer biedt sinds 2021 diepgaande inzichten in het nieuwsgebruik en de nieuwswijsheid van Vlaamse jongeren tussen 12 en 26 jaar. Elke twee jaar bevragen we een representatieve steekproef jongeren over hun nieuwsconsumptie, attitudes tegenover nieuws, kennis van nieuwsproductie en omgang met desinformatie. Het doel van de Nieuwsbarometer is dan ook een vinger aan de pols houden rond jongeren en nieuws, met expliciete aandacht voor desinformatie.

Download het rapport van 2023 Meer over Nieuwsbarometer

Nieuws via sociale media

Online volgen jongeren nieuws vooral via hun sociale media (68%). Amper een op de drie (31%) opent nog een nieuwsapp of surft rechtstreeks naar een nieuwssite. Bij de min 20-jarigen doet nog geen kwart dat.

Instagram en TikTok zijn primaire nieuwsplatformen

Instagram blijft (52%) het belangrijkste socialemediaplatform.

TikTok is echter aan een stevige opmars bezig en komt bij de jongsten quasi op gelijke hoogte met Instagram. Meer dan de helft (52%) van de 12-15-jarigen volgt nieuws via TikTok.

Mijding nieuws

56% van de jongeren mijdt het nieuws in zekere mate, 7% doet dat vaak. Verrassend genoeg doen mannen dat vaker dan vrouwen. Jongeren die het nieuws mijden doen dat vooral omdat er te veel aandacht is voor bepaalde thema’s (politiek, Oekraïne en corona), niet omdat ze het moeilijk vinden om nieuws te volgen of te begrijpen.

Minder vertrouwen in het nieuws

Het vertrouwen in nieuws daalt. Nog zes op de tien (60%) jongeren zegt vertrouwen te hebben in het nieuws dat ze zelf consumeren, nog minder jongeren (45%) vertrouwen het nieuws in het algemeen.

Nepnieuws herkennen lukt minder goed

Jongeren slagen er ook minder goed in om nepnieuws te herkennen: 42% schat de echtheid van drie van vijf voorgelegde verhalen juist in, tegenover 58% op een gelijkaardige test vorig jaar (met weliswaar andere verhalen). Vrouwen en hoger opgeleiden slager er ook beter in om nepnieuws te ontmaskeren.

Meisjes missen hoop, jongens humor

Jongeren vinden dat nieuws te weinig de positieve of hoopvolle ontwikkelingen belicht, en vinden nieuwsberichten te serieus. Het eerste speelt meer bij vrouwen, het tweede meer bij mannen.

Negen op de tien jongeren komt (bijna) dagelijks in aanraking met nieuws.
De smartphone is het toestel en sociale media hét kanaal bij uitstek waarmee jongeren nieuws volgen.
Instagram het belangrijkste socialemediakanaal voor nieuws, gevolgd door Facebook.
TikTok is opvallend populairder bij jongere leeftijdsgroepen, Facebook bij oudere.

9/10 jongeren komen dagelijks in aanraking met nieuws

Het is een mythe om de denken dat jongeren geen nieuws gebruiken: negen op de tien jongeren komt via een toestel (bijna) dagelijks nieuws tegen.
De smartphone is het toestel en sociale media hét kanaal bij uitstek waarmee jongeren nieuws volgen.

Populaire nieuwsmerken

Populaire nieuwsmerken zijn VRT NWS, HLN en Het Nieuwsblad wat online nieuws betreft.
QMusic en MNM zijn populaire radiozenders om nieuws te volgen.
Op televisie is VTM Nieuws iets meer in trek bij jongeren dan Het Journaal van VRT.

De belangrijkste toestellen voor jongeren om dagelijks het nieuws te volgen zijn de smartphone (75%), computer (40%), (nationale) televisie (33%) en radio (31%).
Jongeren combineren vaak verschillende online nieuwsbronnen: gemiddeld raadplegen ze 2,82 online bronnen per week.

Sociale media zijn een belangrijke nieuwsbron voor jongeren, vooral Instagram (58%) en Facebook (41%).
TikTok is opvallend populairder bij jongere leeftijdsgroepen, Facebook bij oudere.
1 op de 3 12-15-jarigen raadpleegt ook nieuws via YouTube.

Matige interesse in nieuws (en merkelijk lager bij politiek nieuws), maar die interesse stijgt wel met leeftijd.
Vooral intrinsieke motivatie zet jongeren aan het nieuws te volgen: jongeren volgen het nieuws omdat ze dat nuttig en belangrijk vinden.
Jongeren vinden nieuws over het algemeen duidelijk en begrijpbaar, maar voelen zich niet echt persoonlijk aangesproken door nieuws.
Er is weinig bereidheid om te betalen voor nieuws achter een betaalmuur: slechts 15% deed dit al.

Jongeren vinden politiek nieuws het minst interessant, maar die interesse stijgt wel met leeftijd.
De thema’s waarin jongeren geïnteresseerd zijn, variëren tussen de leeftijden. Enerzijds neemt de interesse toe bij thema’s als maatschappelijke kwesties, human interest en politiek. Interesse in criminaliteit en rampen, celebrity en sport neemt dan weer af bij de oudere leeftijdsgroepen.

Nieuwsattitudes

Vooral intrinsieke motivatie zet jongeren aan het nieuws te volgen: jongeren volgen het nieuws omdat ze dat nuttig en belangrijk vinden.
Wanneer we deze motivaties uitsplitsen naar de verschillende leeftijdscategorieën, dan zijn ze in stijgende lijn: hoe ouder de jongeren, hoe nuttiger, leuker én belangrijker ze nieuws (raadplegen) vinden.

Jongeren schatten nieuwsgebruik van leerkrachten en ouders hoog in

4 op 5 jongeren zijn ervan overtuigd dat leerkrachten en ouders het nieuws aandachtig volgen.
Slechts 32% denkt dat hun vrienden aandachtig het nieuws volgen.

Evaluatie van professionele nieuwsmedia

Nieuws op maat van jongeren is vaak ook nieuws over onderwerpen die voor hen relevant zijn.
De helft van de jongeren geeft aan vooral nieuws te willen volgen over topics die hen interesseren.
Hoe jonger de jongeren, hoe meer ze nieuws willen dat aansluit bij hun interesses.

Opvallend is hoe weinig jongeren al betaalden voor een nieuwsartikel dat ze niet volledig kon lezen (door een betaalmuur): drie op de vier (75%) jongeren deed dat nog niet.
Hoe ouder en hoger opgeleid de jongeren zijn, hoe groter het aandeel jongeren dat wel al betaalde voor nieuws.

Vrijwel alle jongeren hebben al van de term nepnieuws of fake news gehoord.
Jongeren zijn meer bezorgd over het effect van nepnieuws op anderen en op de maatschappij dan op zichzelf. Deze bezorgdheid neemt toe naarmate de jongeren ouder zijn.
Twee op de vijf jongeren zegt soms eens te controleren hoe betrouwbaar een artikel is. Hoe ouder de jongeren zijn, hoe meer ze dat doen. 7 op de tien jongeren checkt de bron van het nieuws. De helft controleert elementen van het artikel. Tegelijk vertrouwt de helft op persoonlijke logica en achtergrondkennis om betrouwbaarheid in te schatten.
De kennis van jongeren over nepnieuws is meer dan behoorlijk: vier op de vijf jongeren slaagt op een kennistest over nepnieuws.
Nepnieuws herkennen blijft echter voor veel jongeren moeilijk: 42% kan slechts 2 of minder van de 5 voorgelegde verhalen correct identificeren als nepnieuws dan wel echt nieuws.

Vrijwel alle jongeren (96%) hebben al van de term nepnieuws of fake news gehoord.
Jongeren zijn meer bezorgd over het effect van nepnieuws op anderen en op de maatschappij dan op zichzelf. Deze bezorgdheid neemt toe naarmate de jongeren ouder zijn. Daarnaast zijn ze ervan overtuigd dat het nieuws dat ze zelf volgen meer betrouwbaar is dan nieuws in het algemeen.
Wanneer we kijken naar het vertrouwen in nieuws zien we ook een kloof tussen het nieuws dat ze zelf volgen, en het nieuws in het algemeen. Zeven op de tien zegt vertrouwen te hebben in het nieuws dat ze consumeren, tegenover vier op de tien in nieuws in het algemeen.

Twee op de vijf jongeren zegt soms eens te controleren hoe betrouwbaar een artikel is. Hoe ouder de jongeren zijn, hoe meer ze dat doen.
Jongeren hebben verschillende manieren om te controleren hoe betrouwbaar informatie is. 7 op de tien jongeren checkt de bron van het nieuws. De helft controleert elementen van het artikel. Tegelijk vertrouwt de helft op persoonlijke logica en achtergrondkennis om betrouwbaarheid in te schatten.

Kloof tussen kennis en kunnen

De kennis van jongeren over nepnieuws is meer dan behoorlijk: vier op de vijf jongeren slaagt op een kennistest over nepnieuws.
Nepnieuws herkennen blijft echter voor veel jongeren moeilijk: 42% kan slechts 2 of minder van de 5 voorgelegde verhalen correct identificeren als nepnieuws dan wel echt nieuws.
Drie op de vijf jongeren kwam al eerder minstens een van de nepnieuwsverhalen tegen uit de test van de survey. Twee op de vijf is al zo’n nepnieuwsbericht tegengekomen zonder waarschuwing dat het een foutief bericht is.

Jongeren hebben het gevoel dat ze in staat zijn om kritisch om te gaan met nieuws. Drie op de vier jongeren geeft aan dat ze nieuwsberichten kunnen begrijpen en interpreteren. Tegelijk geeft een op de vijf aan vaak verward te zijn over de kwaliteit van nieuws en informatie.
De kennis over hoe nieuws wordt gemaakt, verspreid en geconsumeerd is echter laag: amper een op de vijf jongeren slaagt voor de kennistest over nieuws.
Er zitten grote verschillen tussen de kennis over verschillende deelaspecten van nieuws. De kennis over circulatie (met onder meer de rol van sociale media bij het verspreiden van nieuws) is het hoogste, de kennis van de bredere nieuwscontext is het laagst.

Jongeren hebben het gevoel dat ze in staat zijn om kritisch om te gaan met nieuws.
Drie op de vier jongeren geeft aan dat ze nieuwsberichten kunnen begrijpen en interpreteren.
Tegelijk geeft een op de vijf aan vaak verward te zijn over de kwaliteit van nieuws en informatie.

De kennis over hoe nieuws wordt gemaakt, verspreid en geconsumeerd is echter laag: amper een op de vijf jongeren slaagt voor de kennistest over nieuws.
Er zitten grote verschillen tussen de kennis over verschillende deelaspecten van nieuws. De kennis over circulatie (met onder meer de rol van sociale media bij het verspreiden van nieuws) is het hoogste, de kennis van de bredere nieuwscontext is het laagst.

De score op de kennistest, zelfgepercipieerde nieuwswijsheid, attitudes tegenover nieuws en de sociale norm tegenover nieuws hangen samen met nieuwswijs gedrag (nieuwsgebruik, verificatie-gedrag en het kunnen herkennen van misinformatie). Hoe hoger de score op de indicatoren, hoe nieuwswijzer gedrag.
Wie meer kennis heeft over hoe nieuws wordt gemaakt en verspreid, slaagt er ook beter in om nepnieuwsverhalen te herkennen.
Wie het nieuws volgt omdat hij dat leuk, nuttig en interessant vindt, geeft ook aan vaker de bron van een nieuwsbericht te controleren.

Op basis van de Nieuwsbarometer hebben we vijf profielen gedestilleerd onder de Vlaamse jongeren op basis van nieuwsgebruik en nieuwswijsheid. Ze onderscheiden jongeren op basis van nieuwsgebruik, -interesse, kennis en zelfgepercipieerde nieuwswijsheid.

De fans (28%)

De fans raadplegen het meeste nieuws en hun interesse voor nieuws ligt hoog, met bovenaan criminaliteit en rampen en zachtere nieuwsthema’s. Ondanks dat ze vaak nieuws raadplegen, schatten ze hun nieuwswijsheid niet zo hoog in. Die twijfel blijkt ook te kloppen, want ze scoren gemiddeld op de kennistesten.

De geïnteresseerden (19%)

De geïnteresseerden hebben de meeste interesse in nieuws, en dan vooral in zachtere nieuwsthema’s zoals celebrity, lifestyle, sport en cultuur. Deze jongeren evalueren het nieuws ook goed, en hebben het meeste vertrouwen in nieuws in het algemeen. Opvallend aan deze (veelal jongere) groep is dat ze erg laag scoren op de kennistesten. Ze lijken dat ook zelf te beseffen, want ze geven vaker dan de andere profielen aan dat ze bezorgd zijn om de invloed van valse nieuwsberichten op zichtzelf.

De experten (18%)

De experten blinken uit in hun kennis over nieuws: ze scoren opvallend hoger op de kennistest én herkennen ook beter nepnieuws. Ze zijn ook erg intrinsiek gemotiveerd om nieuws te raadplegen. Deze jongeren vinden hun nieuws vooral digitaal: zowel via de smartphone als op de computer, én via verschillende online bronnen (sociale media, websites en apps, meldingen en zoekmachine). Ze schatten zichzelf (terecht) nieuwsvaardig in.

De passievelingen (17%)

De passievelingen zijn de jongeren die over de hele lijn laag scoren: ze raadplegen minder vaak nieuws, hebben de minste interesse in nieuws, zijn het minst gemotiveerd, schatten zichzelf het minst nieuwswijs in en scoren ook laag op de kennistest.

De mijders (17%)

De mijders is de groep die het minst nieuws raadpleegt, maar wel hoog scoort op de nieuwskennis. Deze jongeren hebben het minst vertrouwen in nieuws, zowel eigen nieuws als nieuws in het algemeen. De mijders evalueren nieuwmedia het minst goed: ze vinden niet dat er voldoende verschillende invalshoeken aan bod komen en voelen zich het minst van al persoonlijk aangesproken door het nieuws.

Over onderzoekscentrum Communicatie, Media en Design

Ons praktijkonderzoek richt zich op organisaties en professionals die via innovatie en ontwikkeling anticiperen op de uitdagingen in de digitale maatschappij. We leren, onderzoeken en ontwikkelen samen met onze partners, door middel van gebruikersonderzoek, technologie- en trendanalyse, design en prototyping.

Volg onderzoekscentrum Communicatie, Media en Design

Volg ons op LinkedIn

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Vragen? Neem contact op

Dr. Annelore Deprez

Hoofd onderzoek Communicatie, Media en Design

Contacteer via e-mail

DiversIT: Diversiteit en Inclusie voor een Versterkte, Eerlijke en Rechtvaardige ICT-Sector voor Vrouwen

Start2VIHP: people management in de huisartsenpraktijk